Fransız sivil toplum kuruluşu Notre Affaire à Tous'un kampanya yöneticisi Justine Ripoll, TotalEnergies gibi büyük kirletici şirketlerin Fransa yasalarına göre iklim yükümlülükleri olduğunu savunuyor. Ripoll, dört STK'nın TotalEnergies'e karşı açtığı iklim davasını sembolik bir çatışma olarak değil, hukuki sorumluluğun evrilen bir mekanizması olarak görüyor. Dava, şirketin iklim değişikliğine katkısını ve sera gazı emisyonlarını azaltma yükümlülüğünü merkeze alıyor.
Gelişmenin arka planı
Notre Affaire à Tous, Greenpeace France, Oxfam France ve Friends of the Earth France tarafından 2020'de açılan dava, TotalEnergies'i 'iklim suçlusu' olarak nitelendiriyor. STK'lar, şirketin 2015 Paris İklim Anlaşması'nın hedefleriyle uyumlu bir emisyon azaltım planı sunmadığını iddia ediyor. 2023'te Fransız mahkemesi, TotalEnergies'in iklim değişikliğine karşı 'makul önlemler alması' gerektiğine hükmetti, ancak somut bir plan talep etmedi. Ripoll, kararın eksik olduğunu ve şirketin 2030'a kadar emisyonlarını %45 oranında azaltması gerektiğini belirtiyor. Dava, Fransa'da şirketlerin iklim sorumluluğunu yasal olarak tanımlayan ilk örneklerden biri. Ripoll'a göre, iklim davaları sadece bir yargı süreci değil, aynı zamanda kamuoyu bilincini artıran ve politik baskı oluşturan araçlar. 'Total gibi şirketler, kararlarının gelecek nesiller üzerindeki etkisini kabul etmeli' diyor.
Bölgesel veya küresel boyut
TotalEnergies davası, küresel iklim hukukunda bir dönüm noktası olarak görülüyor. Benzer davalar Hollanda'da Shell'e karşı, İngiltere'de BP'ye karşı ve ABD'de çeşitli eyaletlerde açıldı. Uluslararası hukuk, şirketlerin iklim değişikliğine katkısını insan hakları ihlali olarak yorumluyor. Ripoll, 'Fosil yakıt şirketleri, bilimsel kanıtlara rağmen yıllarca iklim değişikliğini inkar etti ve bu şimdi yasal sonuçlar doğuruyor' ifadelerini kullanıyor. Dava, aynı zamanda Avrupa Birliği'nin yeşil düzenlemelerine de etki ediyor; AB, 2023'te kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması zorunluluğu getirdi. Ripoll, 'Yasal mekanizmalar, şirketlerin iklim krizine katkısını sınırlamak için en güçlü araçlardan biri' diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
TotalEnergies davası, Türkiye'deki fosil yakıt şirketleri ve yatırımcıları için emsal teşkil ediyor. Türkiye, Paris İklim Anlaşması'nı 2021'de onaylamış olsa da, emisyon azaltım hedefleri konusunda yetersiz kalıyor. Bu dava, Türk şirketlerinin iklim davalarıyla karşılaşma riskini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatındaki bağımlılığı ve yenilenebilir enerjiye geçiş süreci, uluslararası hukuki gelişmelerden etkilenebilir. Ripoll'un vurguladığı gibi, iklim sorumluluğu sadece bir hukuk meselesi değil, aynı zamanda ekonomik ve politik bir tercihtir. Türkiye'nin bu alandaki yasal çerçevesini güçlendirmesi, hem küresel uyum hem de yatırım çekme açısından kritik önem taşıyor.
