Güneydoğu Asya'da orman yangınlarından kaynaklanan toksik duman, bölge genelinde milyonlarca insanı etkisi altına aldı. Endonezya, Malezya ve Singapur'da hava kalitesi tehlikeli seviyelere ulaşırken, 12 binden fazla çocuk solunum yolu hastalıklarıyla boğuşuyor. Uzmanlar, 'süper' El Niño iklim olayının yangınları şiddetlendirdiğini ve durumun önümüzdeki haftalarda daha da kötüleşebileceğini belirtiyor.
Yangınların Arka Planı ve Etkileri
Güneydoğu Asya'da her yıl kuru sezonunda çıkan orman yangınları, bu yıl 'süper' El Niño'nun etkisiyle olağanüstü boyutlara ulaştı. El Niño, Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey sıcaklıklarının normalden daha fazla ısınmasıyla oluşan bir iklim olayı ve bölgede kuraklığı artırarak yangın riskini yükseltiyor. Endonezya'nın Sumatra ve Borneo adalarındaki turbalık alanlarda çıkan yangınlar, rüzgârlarla Malezya ve Singapur'a taşınan yoğun duman bulutları oluşturdu. Yetkililer, yangınların büyük bölümünün tarım arazisi açmak için kasıtlı olarak yakılmasından kaynaklandığını düşünüyor. Bu yıl tespit edilen sıcak nokta sayısı geçen yıla göre %40 arttı.
Hava kalitesi endeksi, Malezya'nın başkenti Kuala Lumpur ve Singapur'da 200'ün üzerine çıkarak 'çok sağlıksız' seviyeye ulaştı. Endonezya'nın Palembang ve Pekanbaru kentlerinde ise değerler 300'ü aşarak 'tehlikeli' sınıfına girdi. Bölge halkı maske takmaya ve dışarı çıkmamaya çalışıyor. Okullar tatil edildi, uçuşlar iptal edildi. Sağlık yetkilileri, özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik rahatsızlığı olanlar için ciddi risk uyarısı yaptı. 12 binden fazla çocuğun solunum yolu enfeksiyonu, astım ve bronşit gibi şikâyetlerle hastanelere başvurduğu bildirildi.
Endonezya hükümeti, yangınlarla mücadele için binlerce personel ve helikopter konuşlandırdığını, ancak kuraklık ve kuvvetli rüzgârların söndürme çalışmalarını zorlaştırdığını açıkladı. Çevre örgütleri, şirketlerin yasadışı arazi yakma faaliyetlerinin cezalandırılması çağrısı yapıyor. 2015'teki benzer bir krizde 2,6 milyon hektar alan yanmış ve 100 binden fazla kişi hayatını kaybetmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güneydoğu Asya'daki duman krizi, sadece bölgesel bir çevre sorunu değil; aynı zamanda küresel iklim değişikliğinin bir yansıması. Bilim insanları, El Niño'nun şiddetinin iklim kriziyle arttığını ve gelecekte bu tür olayların daha sık yaşanacağını öngörüyor. Duman, sera gazı emisyonlarını artırarak küresel ısınmayı daha da körüklüyor. Ayrıca, bölge ekonomileri turizm, tarım ve havacılık sektörlerinde büyük kayıplar yaşıyor. Malezya ve Singapur, Endonezya'dan kaynaklanan duman nedeniyle diplomatik girişimlerde bulunarak ortak çözüm arayışını sürdürüyor. ASEAN ülkeleri, 2002'de imzalanan Sınıraşan Duman Kirliliği Anlaşması'nı uygulamakta zorlanıyor. Uzmanlar, etkili bir mücadele için bölgesel işbirliği ve sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarının şart olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güneydoğu Asya'daki duman krizi, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel iklim değişikliğinin sınır tanımayan doğasını gösteriyor. Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer alarak benzer orman yangını riskleriyle karşı karşıya. 2021'de yaşanan büyük yangınlar, ülkemizin de bu tür felaketlere hazırlıklı olması gerektiğini ortaya koydu. Ayrıca, El Niño'nun küresel tarım üzerindeki etkileri, Türkiye'nin gıda ithalatı ve tarımsal üretimini dolaylı yoldan etkileyebilir. Türkiye, iklim diplomasisinde aktif rol alarak hem bölgesel hem de küresel işbirliklerini güçlendirmeli; orman yangınlarıyla mücadelede erken uyarı sistemleri ve sürdürülebilir ormancılık politikalarına yatırım yapmalıdır.
