Arnavutluk'un başkenti Tiran'da hükümet karşıtı gösteriler cumartesi günü beşinci gününe girdi. Başbakanlık ofisi yakınında polis ile göstericiler arasında çatışma çıktı. Polis, göstericilere göz yaşartıcı gaz ve tazyikli suyla müdahale ederken, göstericiler çevredeki araçları ateşe verdi ve çeşitli nesneler fırlattı. Olaylarda yaralananlar olduğu bildirildi, ancak resmi bir açıklama yapılmadı. Gösteriler, hükümetin yolsuzluk ve otoriterleşme iddialarına karşı geçen hafta başlamıştı.
Gelişmenin arka planı
Arnavutluk'ta geçen hafta başlayan protestolar, hükümetin yolsuzlukla mücadelede yetersiz kaldığı ve demokratik gerileme yaşandığı iddiaları üzerine patlak verdi. Göstericiler, Başbakan Edi Rama'nın istifasını ve erken seçim yapılmasını talep ediyor. Muhalefet partileri, hükümetin yargı reformlarını yavaşlattığını ve medya özgürlüğünü kısıtladığını savunuyor. Hükümet ise suçlamaları reddediyor ve protestoların şiddet eylemlerine dönüşmesinden muhalefeti sorumlu tutuyor.
Protestoların ilk günlerinde görece sakin geçen gösteriler, dördüncü günden itibaren tırmanmaya başladı. Polis, başkentte güvenlik önlemlerini artırdı ve bazı bölgelerde sokakları kapattı. Cumartesi günü başbakanlık binası çevresinde toplanan kalabalık, binaya yürümek isteyince polis barikat kurdu. Göstericiler barikatları aşmaya çalışırken çatışma çıktı. Görgü tanıkları, polisin biber gazı ve cop kullandığını, göstericilerin ise taş ve molotofkokteylleriyle karşılık verdiğini aktardı.
Arnavutluk, 2009'dan bu yana NATO üyesi ve AB aday ülkesi. Ancak son yıllarda Brüksel'in yolsuzluk ve yargı bağımsızlığı konusundaki eleştirileri nedeniyle katılım müzakereleri yavaş ilerliyor. Ülkede 2019'daki büyük yolsuzluk skandalı ve 2021'deki seçim sonrası yaşanan gerilimler siyasi istikrarsızlığı derinleştirmişti. Bu son protestolar, hükümetin reform vaatlerini yerine getirmediği algısını güçlendirmiş durumda.
Bölgesel ve küresel boyut
Batı Balkanlar'daki istikrarsızlık, Avrupa Birliği ve NATO için endişe kaynağı. Arnavutluk, bölgede Sırbistan ile Kosova arasındaki gerilimlerde denge unsuru olarak görülüyor. Ayrıca ülke, AB'nin enerji ve ulaşım koridorları projelerinde kilit konumda. Tiran'daki olayların uzaması, bölgedeki yatırım ortamını olumsuz etkileyebilir. AB Komisyonu henüz bir açıklama yapmadı, ancak diplomatik kaynaklar gelişmeleri yakından izlediklerini belirtiyor. ABD'nin de bölgedeki demokratik istikrara önem verdiği biliniyor; geçmişte Arnavutluk'ta yargı reformlarına büyük destek vermişti.
Protestoların şiddete evrilmesi, ülkenin imajını zedeleyebilir ve turizm sezonu öncesinde ekonomik kayıplara yol açabilir. Arnavutluk ekonomisi son yıllarda turizm ve inşaat sektörlerine dayalı bir büyüme gösteriyordu. Siyasi belirsizlik, doğrudan yabancı yatırımları olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, organize suç ve yolsuzlukla mücadelede zayıflama, AB üyelik sürecini sekteye uğratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye ile Arnavutluk arasında tarihsel ve kültürel bağların yanı sıra güçlü ekonomik ilişkiler bulunuyor. Türk şirketleri ülkede telekomünikasyon, bankacılık ve enerji gibi stratejik sektörlerde önemli yatırımlara sahip. Tiran'daki istikrarsızlık, bu yatırımların güvenliği ve Türk iş insanlarının faaliyetleri açısından risk oluşturabilir. Ayrıca Arnavutluk, Türkiye'nin Balkanlar'daki etkisini dengeleyen bir ortak olarak görülüyor. Ankara, bölgede istikrarın korunmasına önem veriyor. Olayların uzaması, Türkiye'nin bölgesel diplomasi çabalarını ve ekonomik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye'nin gelişmeleri yakından takip etmesi ve gerektiğinde diplomatik girişimlerde bulunması beklenebilir.
