TikTok, Alabama eyaletinde çocuk kullanıcıları kasıtlı olarak bağımlı hale getirdiği iddiasıyla açılan davada önemli bir uzlaşmaya vardı. Şirket, 100 milyon dolar ödemeyi ve genç kullanıcılar için günlük kullanım süresini sınırlamayı kabul etti. Alabama başsavcılığı, davanın duruşmaya çıkmasına saatler kala varılan anlaşmanın, eyaletin çocukları çevrimiçi platformların zararlı etkilerinden koruma çabasında bir dönüm noktası olduğunu belirtti.
Davanın Arka Planı ve Anlaşmanın Detayları
Alabama Başsavcısı Steve Marshall, geçtiğimiz yıl TikTok'a karşı eyalet çapında bir dava açmıştı. Davada, TikTok'un algoritma ve tasarım özellikleriyle genç kullanıcılarda dopamin salınımını tetikleyerek ekran bağımlılığı yarattığı, bunun da uyku bozuklukları, akademik başarısızlık ve ruh sağlığı sorunlarına yol açtığı öne sürülüyordu. Marshall, yaptığı açıklamada, "Bu anlaşma, teknoloji devlerinin çocuklarımızın zihinsel sağlığını tehlikeye atarak kâr elde etmelerine göz yummayacağımızın açık bir göstergesidir" dedi.
Uzlaşma kapsamında TikTok, 100 milyon dolar tazminat ödeyecek. Bu tutarın önemli bir kısmının eyalet genelinde çocuk ruh sağlığı hizmetlerine ve dijital okuryazarlık programlarına aktarılacağı bildirildi. Ayrıca şirket, 18 yaş altı kullanıcılar için günlük kullanım süresini 60 dakikayla sınırlayacak. Kullanıcılar bu süreyi aşmak isterse ebeveyn onayı gerekecek. TikTok, genç kullanıcılar için "dinlenme" hatırlatıcıları ve gece bildirimlerini otomatik olarak kapatma gibi ek önlemler de alacak.
Anlaşma, TikTok'un suçlamaları kabul ettiği anlamına gelmiyor. Şirket sözcüsü, "Her ne kadar davadaki iddiaları kabul etmesek de, gençlerin dijital refahını desteklemeye yönelik süregelen çabalarımızın bir parçası olarak bu anlaşmayı kabul ettik" ifadelerini kullandı. TikTok, halihazırda 2023'ten bu yana 18 yaş altı kullanıcılar için varsayılan 60 dakikalık günlük sınır uyguluyor; ancak Alabama anlaşması bu sınırı yasal olarak bağlayıcı hale getiriyor ve eyalet denetimine tabi tutuyor.
ABD'de Çocuk Çevrimiçi Güvenliği Tartışmaları
Alabama'daki bu uzlaşma, ABD genelinde çocukların çevrimiçi platformlarda korunmasına yönelik artan yasal baskının bir parçası. Son yıllarda Utah, Arkansas, Teksas ve Kaliforniya gibi eyaletlerde benzer davalar açıldı veya yasalar çıkarıldı. Federal düzeyde ise Çocuk Çevrimiçi Güvenliği Yasası (KOSA) Kongre'de tartışılıyor; ancak yasal süreç henüz tamamlanmadı. TikTok, ABD'de ayrıca ulusal güvenlik gerekçesiyle satılması veya yasaklanması yönünde federal baskıyla karşı karşıya. Şirket, bu davada eyalet düzeyinde bir anlaşmaya giderek hem itibarını korumayı hem de diğer eyaletlerdeki benzer davalar için emsal oluşturmayı hedefliyor olabilir.
Uzmanlar, bu tür anlaşmaların teknoloji şirketlerinin tasarım ve algoritma tercihlerini değiştirmeye zorlayabileceğini belirtiyor. Çocuk gelişimi uzmanı Dr. Jenny Radesky, "Bu anlaşma, platformların çocuklar üzerindeki etkilerini hesaba katması gerektiğini gösteriyor. Ancak asıl önemli olan, bu tür önlemlerin tüm ülkelerde tutarlı şekilde uygulanması" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
TikTok'un Alabama'da vardığı uzlaşma, Türkiye'de de çocukların dijital platformlarda korunmasına yönelik düzenlemeler açısından emsal teşkil edebilir. Türkiye'de son yıllarda sosyal medya ve çevrimiçi oyun platformlarına yönelik yaş sınırlamaları ve ebeveyn denetimi talepleri artıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), özellikle TikTok ve benzeri uygulamalarda çocuk güvenliği konusunda çalışmalar yürütüyor. Alabama anlaşması, Türkiye'nin de benzer yasal düzenlemeleri gündeme getirmesine ve platformlardan daha fazla sorumluluk talep etmesine zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türk gençleri arasında TikTok kullanımının yaygınlığı düşünüldüğünde, günlük kullanım süresi sınırlaması gibi önlemlerin Türkiye'de de tartışılması muhtemel. Bu gelişme, küresel ölçekte teknoloji şirketlerinin çocuk hakları konusundaki yükümlülüklerinin artacağını gösteriyor.
