Tibet'in kuzeydoğusundaki dağlık ve seyrek nüfuslu bir bölgede Salı günü yerel saatle sabah saatlerinde 6.8 büyüklüğünde güçlü bir deprem meydana geldi. Yetkililerin ilk açıklamalarına göre depremde en az 16 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi de yaralandı. Çin Deprem Ağları Merkezi (CENC), depremin merkez üssünün Tibet Özerk Bölgesi'nin kuzeydoğusundaki Nagqu (Nakchu) iline bağlı bir bölge olduğunu bildirdi. Bölge, deniz seviyesinden ortalama 4.500 metre yükseklikte, sert iklim koşullarının hüküm sürdüğü ve yerleşimin oldukça seyrek olduğu bir coğrafya.
Depremin ayrıntıları ve bölgenin yapısı
Deprem, yerel saatle sabah 07.00 sularında kaydedildi. CENC'in verilerine göre depremin odak derinliği yaklaşık 10 kilometre olarak ölçüldü. Sığ odaklı depremler, yüzeyde daha fazla hasara yol açabildiği için bölgedeki yapıların dayanıklılığı büyük önem taşıyor. Tibet Platosu, Hint ve Avrasya tektonik plakalarının çarpışma kuşağında yer aldığından sık sık depremlere sahne oluyor. Ancak son yıllarda bölgede hissedilen sarsıntıların sıklığı ve şiddeti, yetkililerin afet hazırlık çalışmalarına daha fazla ağırlık vermesine neden oluyor.
Nagqu ili, Tibet'in en büyük yüzölçümüne sahip illerinden biri olmakla birlikte nüfus yoğunluğu kilometrekareye bir kişinin bile altında. Bölgede çoğunlukla göçebe hayvancılıkla uğraşan aileler ve küçük yerleşim birimleri bulunuyor. Depremin etkilediği alanlarda kerpiç ve ahşap ağırlıklı geleneksel yapıların yaygın olduğu, bu tür yapıların sarsıntıya karşı daha kırılgan olduğu biliniyor. İlk belirlemelere göre hasar gören binalar arasında konutlar ve birkaç idari yapı bulunuyor. Bölgeye kurtarma ekipleri, sağlık personeli ve afet yardım malzemeleri sevk edildi. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, olayın ardından yaptığı açıklamada arama kurtarma çalışmalarının hızlandırılması ve yaralıların en iyi şekilde tedavi edilmesi talimatını verdi. Başbakan Li Qiang da bölgeye koordinasyon için üst düzey yetkililerin gönderildiğini duyurdu.
Deprem, bölgedeki ulaşım altyapısını da olumsuz etkiledi. Dağlık arazideki yolların bazı kesimlerinde heyelan ve çatlaklar oluştuğu, bu nedenle kurtarma ekiplerinin bazı köylere ulaşmakta zorluk çektiği bildirildi. Yetkililer, hava koşullarının soğuk ve rüzgârlı olması nedeniyle çadır kent kurulumu ve ısınma malzemesi dağıtımına öncelik verildiğini açıkladı. Bölgede gece sıcaklıklarının sıfırın altında 10 dereceye kadar düşebildiği göz önüne alındığında, depremzedelerin barınma ve ısınma ihtiyaçları kritik önem taşıyor.
Bölgesel ve küresel yankılar
Tibet'teki deprem, Asya'nın yüksek rakımlı bölgelerinde afet yönetimi ve iklim değişikliğinin etkileri konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Uzmanlar, eriyen buzullar ve değişen yağış rejimlerinin, dağlık bölgelerde zemin stabilitesini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Öte yandan deprem, Çin hükümetinin afet müdahale kapasitesini ve bölgedeki altyapı yatırımlarını da test ediyor. Son yıllarda Tibet'e yönelik demiryolu ve karayolu projeleri, bölgeye erişimi kolaylaştırmış olsa da, deprem gibi doğal afetlerde lojistik hâlâ ciddi bir sınav.
Uluslararası toplumdan ilk tepkiler geldi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, taziye mesajı yayımlayarak Çin halkına başsağlığı diledi. Komşu ülkeler Nepal ve Hindistan da yardım teklifinde bulundu. Ancak Çin, şu aşamada uluslararası yardıma ihtiyaç duyulmadığını, kendi imkânlarıyla müdahalenin sürdüğünü açıkladı. Depremin büyüklüğü ve etkilediği alanın genişliği nedeniyle can kaybının artmasından endişe ediliyor. Yetkililer, enkaz altında kalan olabileceği ihtimali üzerinde duruyor ve arama kurtarma çalışmalarının gün boyu süreceğini bildiriyor.
Tibet, siyasi açıdan da hassas bir bölge. Çin hükümeti, bölgede istikrarı ve kalkınmayı önceliklendirirken, insan hakları örgütleri zaman zaman Tibet'teki durumu eleştiriyor. Deprem gibi doğal afetler, bölgedeki merkezi yönetimin varlığını ve hizmet kapasitesini gösteren bir unsur olarak da değerlendiriliyor. Önümüzdeki günlerde hasar tespiti ve yardım dağıtımı, Çin kamuoyunda ve uluslararası alanda yakından takip edilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tibet'teki deprem, doğrudan Türkiye'yi etkileyen bir gelişme olmasa da, afet yönetimi ve deprem diplomasisi açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından uluslararası yardım koordinasyonu ve afet sonrası iyileştirme konusunda deneyim kazandı. Bu tür olaylar, Türkiye'nin AFAD ve Kızılay aracılığıyla yürüttüğü insani yardım diplomasisine zemin hazırlayabilir. Ayrıca Çin ile artan ekonomik ve lojistik bağlantılar (Orta Koridor, Kuşak-Yol projeleri) düşünüldüğünde, bölgedeki istikrar ve altyapı güvenliği Türk yatırımcılar ve ticaret yolları için dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, benzer coğrafi risklere sahip bir ülke olarak deprem teknolojileri ve erken uyarı sistemleri alanında iş birliği fırsatlarını değerlendirebilir.
