11 Eylül 2001 saldırılarından sonra başlatılan küresel terörle savaş, ABD'nin iç politikasında demokratik kurumları zayıflatan ve otoriter eğilimleri besleyen bir sürecin fitilini ateşledi. Georgetown Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden Profesör Rosa Brooks'un çarpıcı analizine göre, bu yol doğrudan 6 Ocak 2021'deki Kongre baskınına kadar uzanıyor. 11 Eylül sonrası alınan istisnai önlemler, başkanlık yetkilerinin sınırsızca genişlemesine, gözetim devletinin büyümesine ve hukukun üstünlüğünün aşınmasına yol açtı. Brooks, The Nation dergisinde yayımlanan makalesinde, savaşın meşrulaştırdığı bu uygulamaların ABD demokrasisini içeriden çökerttiğini savunuyor. İlk paragrafta görüldüğü üzere, bu dönüşümün izleri hala Amerikan siyasetinde derin yaralar olarak duruyor.
11 Eylül'ün Bıraktığı Miras
11 Eylül saldırılarının hemen ardından kabul edilen Patriot Yasası, hükümete geniş gözetim yetkileri verirken, Guantanamo'da kurulan özel mahkemeler binlerce şüphelinin yargılanmadan alıkonulmasına olanak tanıdı. Brooks'a göre bu adımlar, başkanın savaş yetkilerini neredeyse sınırsız hale getirdi. Zamanla, bu yetkiler sadece dış düşmanlara değil, iç siyasi muhaliflere de yöneltildi. Örneğin, NSA'nın kitlesel telefon dinleme programları, Amerikan vatandaşlarının anayasal haklarını ihlal etmesine rağmen, 'terörle savaş' söylemiyle meşrulaştırıldı. Bu süreç, siyasi kutuplaşmayı körükledi ve hukukun üstünlüğüne olan güveni sarstı.
Brooks, ayrıca Irak ve Afganistan'daki uzun soluklu savaşların askeri-endüstriyel kompleksi güçlendirdiğini ve sivil denetimi zayıflattığını belirtiyor. Savaşlarda kullanılan 'hedefe yönelik öldürme' programları, başkanın tek taraflı olarak ölüm listeleri oluşturmasına yol açtı. Bu uygulamalar, daha sonra Trump yönetimi tarafından iç siyasi rakiplere karşı kullanılmaya çalışıldı. 11 Eylül sonrası oluşturulan kriz yönetimi refleksleri, olağanüstü halin kalıcı hale gelmesine neden oldu.
Küresel Boyut: Demokrasinin Gerilemesi
ABD'deki bu dönüşüm, sadece iç siyasetle sınırlı kalmadı. Terörle savaş söylemi, Orta Doğu'da otoriter rejimlerin meşrulaşmasına katkıda bulundu. Mısır, Suudi Arabistan gibi ülkeler, ABD'nin desteğiyle muhalifleri 'terörist' ilan ederek baskıcı politikalarını sürdürdü. Brooks, bu küresel etkinin ABD'nin itibarını zedelediğini ve demokrasi söyleminin inandırıcılığını yitirmesine yol açtığını ekliyor. Avrupa'da da benzer şekilde, terörle mücadele bahane edilerek sivil özgürlükler kısıtlandı. Bu eğilim, dünya genelinde demokrasinin gerilemesine ivme kazandırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 11 Eylül sonrası küresel terörle savaşın etkilerini yakından hissetti. ABD'nin Irak'a müdahalesi, Türkiye'nin güney sınırında istikrarsızlığı artırdı ve PKK gibi terör örgütleri için yeni fırsatlar yarattı. Ayrıca, ABD'nin terörle savaş söylemini müttefiklerine karşı kullanması, Türkiye'nin Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ile mücadelesinde çifte standartla karşılaşmasına neden oldu. Türkiye, kendi demokratik kurumlarını koruma çabasında, ABD'nin otoriterleşme eğiliminden ders çıkararak, olağanüstü hal uygulamalarını sınırlı tutmaya özen göstermeli. Bu analiz, küresel terörle mücadele politikalarının demokrasi üzerindeki erozif etkilerini anlamak açısından önemli bir uyarı niteliği taşıyor.
