Çinli teknoloji devi Tencent, yapay zeka alanındaki rekabetini güçlendirmek için ABD'li Oracle'dan 100 bin çip kiralama anlaşması imzaladı. WeChat'in sahibi olan şirket, bu hamleyle ByteDance ve Alibaba'nın hakim olduğu pazarda avantaj elde etmeyi hedefliyor. Anlaşma kapsamında Tencent, Oracle'ın Güneydoğu Asya'daki veri merkezlerine erişim hakkı elde edecek. Bu adım, Çinli teknoloji şirketlerinin ABD yaptırımları nedeniyle gelişmiş çiplere doğrudan erişimde yaşadığı zorlukları aşma çabası olarak yorumlanıyor.
Rekabetin arka planı
Yapay zeka teknolojileri, küresel teknoloji şirketleri arasında kıyasıya bir yarışa sahne oluyor. Tencent, ByteDance ve Alibaba, Çin'in en büyük üç teknoloji şirketi olarak bu alanda öne geçmek için milyarlarca dolar yatırım yapıyor. Ancak ABD'nin Çin'e yönelik çip ihracat kısıtlamaları, bu şirketlerin en son teknoloji yapay zeka çiplerine erişimini zorlaştırıyor. Tencent'in Oracle ile yaptığı anlaşma, bu kısıtlamaları aşmak için bir yol olarak görülüyor. Oracle, ABD merkezli bir şirket olsa da, Güneydoğu Asya'daki veri merkezleri üzerinden hizmet sunarak Tencent'e dolaylı bir erişim sağlıyor. Bu tür anlaşmalar, Çinli şirketlerin yaptırımları delmek için kullandığı yöntemlerden biri olarak dikkat çekiyor.
Tencent'in hamlesi, aynı zamanda Çin'in yapay zeka alanındaki küresel rekabette geri kalmama çabasını yansıtıyor. Şirket, son dönemde yapay zeka modelleri geliştirmek için yoğun çaba harcıyor. WeChat gibi milyarlarca kullanıcıya sahip platformları aracılığıyla elde ettiği veri zenginliğini, yapay zeka eğitiminde kullanmayı planlıyor. Ancak çip kıtlığı, bu planların önündeki en büyük engel. Oracle ile yapılan anlaşma, bu engeli aşmada kritik bir adım.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD-Çin teknoloji rekabetinin yeni bir boyutunu gözler önüne seriyor. Washington, Çin'in yapay zeka ve yarı iletken alanındaki ilerlemesini yavaşlatmak için ihracat kontrollerini sıkılaştırırken, Çinli şirketler alternatif yollar arıyor. Oracle'ın Güneydoğu Asya veri merkezleri üzerinden sağlanan erişim, ABD yasalarına uygunluk açısından tartışmalı olabilir. Zira ABD, Çinli şirketlere çip satışını veya kiralanmasını kısıtlarken, üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden yapılan işlemler gri alan oluşturuyor. Uzmanlar, bu tür anlaşmaların yaptırımların etkinliğini azaltabileceği uyarısında bulunuyor.
Güneydoğu Asya, teknoloji şirketleri için stratejik bir bölge haline gelmiş durumda. Singapur, Malezya ve Endonezya gibi ülkeler, veri merkezi yatırımları için cazip merkezler. Oracle, bölgedeki varlığını güçlendirerek hem Çinli hem de Batılı şirketlere hizmet sunuyor. Tencent'in bu merkezleri kullanması, Çin'in bölgedeki teknoloji nüfuzunu artırma çabası olarak da görülebilir. Öte yandan, ByteDance'in TikTok üzerinden elde ettiği küresel başarı, Tencent'i daha agresif adımlar atmaya itiyor. Alibaba da bulut bilişim ve yapay zeka alanında iddialı projeler yürütüyor. Bu üç şirket arasındaki rekabet, Çin'in iç pazarındaki dengeleri de etkiliyor.
Küresel ölçekte ise yapay zeka çipleri, ABD'li Nvidia'nın liderliğinde şekilleniyor. Nvidia'nın en gelişmiş çipleri, ABD yaptırımları nedeniyle Çin'e satılamıyor. Bu durum, Çinli şirketleri alternatif tedarik yolları aramaya yönlendiriyor. Oracle'ın hangi çipleri kiraladığı henüz netleşmedi, ancak sektör kaynakları bunların Nvidia çipleri olabileceğini belirtiyor. Eğer öyleyse, bu anlaşma yaptırımların delinmesi anlamına gelebilir ve ABD'nin tepkisini çekebilir. Tencent, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki yapay zeka ve çip rekabeti, küresel teknoloji tedarik zincirlerini yeniden şekillendiriyor. Türkiye, bu rekabette tarafsız bir konumda görünse de, teknoloji ithalatı ve yapay zeka yatırımları açısından dolaylı etkilerle karşılaşabilir. Çinli şirketlerin ABD yaptırımlarını aşma çabaları, Türkiye gibi üçüncü ülkeler üzerinden yeni iş birliklerini gündeme getirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi yapay zeka ekosistemini geliştirme çabaları, bu tür küresel gelişmelerden etkilenebilir. Özellikle savunma sanayii ve veri güvenliği alanında, Türkiye'nin denge politikası önem kazanıyor. Oracle gibi şirketlerin bölgesel veri merkezleri, Türk şirketleri için de fırsatlar sunabilir.
