ABD Temsilciler Meclisi, Salı günü Demokratların desteklediği ve Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri eylemlerini sınırlamayı amaçlayan savaş yetkileri kararını 220-204 oyla kabul etti. Massachusetts Demokratı Temsilci Seth Moulton tarafından sunulan karar, alt mecliste yapılan oylamada yedi Cumhuriyetçi üyenin de desteğini aldı. Oylama, Kongre'nin başkanın askeri güç kullanma yetkisini denetleme çabalarının son halkası olarak öne çıkıyor.
Kararın Arka Planı ve Siyasi Dinamikler
Söz konusu karar, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası'na dayanılarak hazırlandı. Bu yasa, başkanın Kongre'nin onayı olmadan silahlı kuvvetleri savaşa sokmasını sınırlamayı amaçlıyor. Karar metni, Başkan Trump'ın İran'a karşı askeri güç kullanımının Kongre'nin açık yetkilendirmesi olmadan gerçekleştirilmesini engellemeyi hedefliyor. Temsilci Moulton, oylama öncesinde yaptığı açıklamada, "Anayasa, savaş ilan etme yetkisini Kongre'ye vermiştir. Bu karar, o sorumluluğu yeniden tesis etme çabasıdır" ifadelerini kullandı.
Oylamada yedi Cumhuriyetçi üye karara destek verdi. Bu isimler arasında Thomas Massie (Kentucky) ve Matt Gaetz (Florida) gibi partisinin özgürlükçü kanadında yer alan isimler bulunuyor. Demokratların tamamına yakını karara evet oyu verirken, Cumhuriyetçilerin büyük çoğunluğu karşı oy kullandı. Karara muhalefet eden Cumhuriyetçiler, kararın başkanın İran'a karşı caydırıcılık kapasitesini zayıflatacağını savundu. Oylama sonucu, Kongre'de İran politikası konusunda artan bir bölünmeye işaret ediyor.
Kararın kabul edilmesi, Demokratların kontrolündeki Temsilciler Meclisi'nin Başkan Trump'ın dış politikasına yönelik denetim işlevini sürdürdüğünü gösteriyor. Ancak kararın Senato'da da kabul edilmesi gerekiyor. Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Senato'da benzer bir kararın geçmesi şu an için olası görünmüyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, kararın "başkanın anayasal yetkilerine müdahale" anlamına geldiği belirtildi ve veto edilebileceği sinyali verildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran ile ABD arasındaki gerilim, son aylarda artarak devam ediyor. Başkan Trump yönetimi, İran'a yönelik ekonomik yaptırımları sıkılaştırırken, bölgede askeri varlığını da güçlendirdi. Ocak ayında İran devrim muhafızlarına bağlı Kudüs Gücü komutanı Kasım Süleymani'nin Bağdat'ta düzenlenen bir hava saldırısında öldürülmesi, iki ülke arasındaki gerilimi zirveye taşımıştı. İran, bu saldırıya misilleme olarak Irak'taki ABD üslerine füze saldırısı düzenlemiş, ancak taraflar daha geniş bir çatışmadan kaçınmıştı.
Temsilciler Meclisi'nde kabul edilen bu karar, ABD iç siyasetinde İran politikasının nasıl şekilleneceği konusunda önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor. Karar, aynı zamanda ABD'nin Ortadoğu'daki askeri angajmanlarının Kongre tarafından sorgulanmasının bir yansıması. Uzmanlar, kararın yasal bağlayıcılığı olmasa da siyasi bir mesaj niteliği taşıdığını belirtiyor. Bu tür kararlar, başkanın askeri kararlarında Kongre'yi daha fazla bilgilendirmesi ve danışması yönünde baskı oluşturuyor.
Uluslararası alanda ise İran nükleer anlaşmasının geleceği belirsizliğini koruyor. ABD'nin 2018'de anlaşmadan çekilmesinin ardından İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı. Avrupa ülkeleri, anlaşmayı kurtarmaya çalışsa da İran'ın adımları karşısında etkisiz kalıyor. Temsilciler Meclisi'nin kararı, ABD'nin İran'a yönelik politikasında Kongre'nin rolünü artırma çabası olarak okunabilir. Ancak Senato ve Beyaz Saray'ın tutumu, kararın pratik etkisini sınırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Temsilciler Meclisi'nin İran savaş yetkileri kararı, Türkiye'yi doğrudan hedef almasa da bölgesel dengeler açısından önem taşıyor. Türkiye, İran ile komşu olup, Suriye ve Irak gibi kırılgan bölgelerde İran ile karmaşık bir ilişki ağına sahip. ABD'nin İran'a yönelik askeri eylemlerinin sınırlanması, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarına kısa vadede olumlu yansıyabilir; zira olası bir ABD-İran çatışması, Türkiye'yi istikrarsızlık dalgasıyla karşı karşıya bırakabilir. Öte yandan, kararın Senato'dan geçme olasılığının düşük olması, ABD politikasında köklü bir değişiklik sinyali vermiyor. Türkiye, İran ile ilişkilerinde denge gözetirken, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını ve yaptırım politikalarını yakından izlemeye devam edecek.
