ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında geçtiğimiz hafta Florida’da gerçekleşen kritik zirve, iki süper gücün ilişkilerini istikrara kavuşturma çabalarının bir parçası olarak değerlendirilirken, bu buluşmanın yankıları Tayvan’da kaygıyla karşılanıyor. Tayvan’da yapılan son anketler, ada halkının büyük bir bölümünün, Washington ile Pekin arasındaki yakınlaşmanın Tayvan’ın çıkarlarının göz ardı edilmesine veya feda edilmesine yol açabileceğinden endişe ettiğini ortaya koyuyor. Özellikle Trump’ın “Amerika Birinci” politikası ve ticaret odaklı diplomasisi, Tayvan’ın ABD’nin Çin’e karşı stratejik bir koz olarak kullanıldığı algısını pekiştiriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tayvan-ABD-Çin Üçgeninde Yeni Dönem
Tayvan, Çin anakarasıyla 1949’dan bu yana resmî olarak ayrı yönetilse de Pekin, adayı “ayrılıkçı bir eyalet” olarak tanımlıyor ve birleşmeyi ulusal bir hedef olarak görüyor. ABD ise 1979’dan beri resmen Çin’in “tek Çin” politikasını tanıyor, ancak Tayvan İlişkileri Yasası aracılığıyla adayla gayriresmî bağlarını sürdürüyor ve savunma desteği sağlıyor. Trump yönetimi, başlangıçta Çin’e karşı sert bir ticaret savaşı yürütürken aynı zamanda Tayvan’a silah satışlarını artırmış ve üst düzey temasları çoğaltmıştı. Ancak son aylarda, özellikle ticaret müzakerelerinde ilerleme kaydedilmesiyle birlikte, Washington’un Pekin’e taviz verdiği yönündeki spekülasyonlar arttı.
Tayvan Ulusal Chengchi Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 57’si Trump-Şi zirvesinin Tayvan’ın çıkarlarına zarar vereceğine inanıyor. Ankete katılanların sadece yüzde 12’si bu zirvenin olumlu sonuçlar doğuracağını düşünüyor. Tayvanlı yetkililer ise kamuoyu önünde endişeleri yatıştırmaya çalışsa da, özel olarak adanın pazarlık masasında yalnız bırakılabileceğinden korkuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Asya’da Güç Dengeleri ve Tayvan’ın Stratejik Konumu
Tayvan, Doğu Çin Denizi ve Güney Çin Denizi’nin kesiştiği noktada, dünyanın en kritik deniz ticaret yollarından birinde yer alıyor. Ada, yarı iletken üretiminde küresel bir merkez konumunda; TSMC gibi dev şirketler, dünya çip ihtiyacının önemli bir kısmını karşılıyor. Bu stratejik önem, Tayvan’ı yalnızca Çin-ABD rekabetinin değil, aynı zamanda Japonya, Güney Kore ve diğer bölge ülkelerinin de ilgi odağı haline getiriyor.
Trump-Şi zirvesinde ticaret, Kuzey Kore ve fikri mülkiyet gibi konular ön plandaydı; Tayvan resmî gündemde yer almadı. Ancak analistler, ABD’nin Çin’e karşı “stratejik belirsizlik” politikasını sürdürdüğünü, Tayvan’ı bir pazarlık kozu olarak kullanabileceğini belirtiyor. Çin ise son yıllarda askerî tatbikatlarını artırarak ve Tayvan’a yönelik diplomatik baskıyı yoğunlaştırarak adayı çevreleme stratejisini sürdürüyor. Bu ortamda Tayvan, bir yandan Çin’in askerî tehdidiyle karşı karşıya, diğer yandan ABD’nin güvenilirliğinden şüphe duyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayvan’daki bu endişeler, Türkiye’nin doğrudan dahil olmadığı bir bölgesel gelişme olsa da, küresel sistemin işleyişi açısından önemli ipuçları taşıyor. ABD’nin müttefiklerine yönelik taahhütlerinin sorgulanması, Türkiye’nin de NATO içindeki konumunu ve ABD ile ilişkilerini dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca Tayvan’daki yarı iletken krizi, küresel tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabilir; bu da Türkiye’nin elektronik ithalatını ve savunma sanayisini sekteye uğratma potansiyeli taşır. Stratejik açıdan, büyük güçler arasındaki rekabetin küçük aktörleri nasıl etkilediğinin bir örneği olarak, Türkiye’nin kendi dış politikasında bağımsız ve dengeli bir çizgi izlemesinin önemini bir kez daha hatırlatıyor.
