Tayvan’ın ana muhalefet partisi Kuomintang’ın (KMT) lideri Eric Chu (Eric Chu Chang-ting), Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile yaptığı görüşmede ‘yeniden birleşme’ (reunification) konusunun gündeme gelmediğini açıkladı. Chu’nun bu çıkışı, adanın ABD’den 14 milyar dolar değerindeki bir silah paketi için onay beklediği ve Washington’un uzun vadeli savunma taahhüdüne ilişkin belirsizliklerin sürdüğü bir dönemde geldi. Chu, 28 Mart 2025’te Pekin’de düzenlenen bir forumda Xi ile bir araya geldi. Toplantı sonrası yaptığı basın açıklamasında, Xi ile Tayvan Boğazı’nın barışçıl istikrarı ve iki taraf arasındaki ekonomik iş birliğini ele aldıklarını ancak ‘yeniden birleşme’ teriminin kullanılmadığını vurguladı. Bu, Çin yönetiminin genellikle Tayvan ile ilgili her platformda ısrarla dile getirdiği bir kavram olması nedeniyle dikkat çekti.
Arka plan: Silah paketi ve ABD taahhüdü
Tayvan hükümeti, geçtiğimiz yıl ABD’ye yaptığı 14 milyar dolarlık silah alım talebi için hâlâ Kongre onayını bekliyor. Paket, F-16 savaş uçakları, denizaltı savunma sistemleri ve insansız hava araçları gibi gelişmiş ekipmanları içeriyor. Ancak Washington’da, özellikle 2024 başkanlık seçimleri sonrası değişen siyasi iklim, Tayvan’a yönelik askeri yardımın geleceği konusunda soru işaretleri yaratmış durumda. Bazı ABD’li yetkililer, Çin’in artan askeri baskısına rağmen, Tayvan’ın ‘kendini savunma kapasitesini artırması’ gerektiğini dillendiriyor. Chu’nun Pekin ziyareti, tam da bu belirsizlik ortamında, KMT’nin geleneksel olarak savunduğu ‘ılımlı ada politikası’ çerçevesinde şekillendi. KMT, Çin ile ilişkileri ‘karşılıklı yarar’ temelinde geliştirmeyi savunurken, iktidardaki Demokratik İlerleme Partisi (DPP) bağımsızlık yanlısı çizgisiyle biliniyor.
Chu, Pekin’deki görüşmede Xi’ye Tayvan Boğazı’nda ‘barışçıl diyalog’ mekanizmalarının yeniden canlandırılmasını önerdi. Xi ise buna karşılık ‘Tek Çin’ ilkesine vurgu yapmakla yetindi ve ‘yeniden birleşme’ ifadesini kullanmadı. Analistler, bunu Çin yönetiminin mevcut uluslararası konjonktürde Tayvan’a karşı daha esnek bir dil benimseme çabası olarak yorumluyor. Ancak Beijing’in askeri tatbikatlarını ve ada etrafındaki hava devriyelerini sürdürdüğü de unutulmamalı.
Bölgesel ve küresel boyut: Tayvan’ın stratejik konumu
Tayvan, Çin’in ‘ayrılmaz bir parçası’ olarak kabul edilmesine rağmen fiilen bağımsız bir yönetime sahip. Ada, Doğu Asya’daki kritik deniz ticareti yollarının kesiştiği noktada yer alıyor. Dünya ticaretinin yaklaşık %40’ı Tayvan Boğazı’ndan geçiyor. Bu nedenle herhangi bir kriz, küresel tedarik zincirlerini ve özellikle yarı iletken üretimini doğrudan etkileyebilir. Çin, Tayvan’ı diplomatik olarak izole etmeye çalışırken, ABD ve Japonya gibi ülkeler adayla resmi olmayan ilişkilerini sürdürüyor. Son dönemde Çin’in askeri yığınak yapması, bölgedeki gerilimi artırmış durumda. Ayrıca, ABD’nin Tayvan’a yönelik taahhütleri, Çin ile olası bir çatışma riskini de beraberinde getiriyor. Chu’nun Pekin ziyareti, KMT’nin ‘barışçıl ada’ vizyonunun bir yansıması olsa da, adadaki bağımsızlık yanlısı kesimler tarafından ‘taviz’ olarak nitelendiriliyor. Öte yandan, Çin’in ‘barışçıl yeniden birleşme’ söylemini askeri güç kullanma tehdidiyle dengelediği bir ortamda, Tayvan’ın güvenliği konusu uluslararası toplumun gündeminde kalmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayvan’daki bu gelişme, Türkiye’nin doğrudan tarafı olmadığı ancak jeopolitik dengeleri yakından izlemesi gereken bir bölgeye işaret ediyor. Çin ile ABD arasındaki gerilimin tırmanması, küresel tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabilir ve bu durum Türkiye’nin ticaret hacmini etkileyebilir. Özellikle yarı iletken tedarikindeki sıkıntılar, Türkiye’nin savunma sanayii ve teknoloji sektörlerinde hissedilebilir. Ayrıca, Tayvan’ın bağımsızlık meselesi, uluslararası hukukta ‘tanınmamış devlet’ statüsüyle Türkiye’ye KKTC benzerliği dolayısıyla dolaylı bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, tek taraflı bağımsızlık ilanlarına karşı prensipli duruşunu korurken, bu tür krizlerde diplomatik esneklik gerektiren bir denge politikası izliyor. Sonuç olarak, Tayvan Boğazı’ndaki her gerilim, Ankara’nın hem Batı hem Doğu ile ilişkilerini etkileyebilecek küresel bir yansımaya sahip.
