Tayland, son yıllarda dünyanın dört bir yanından zengin turistleri kendine çekmek için büyük çaba harcıyor. Uzun süreli vize programları, lüks tatil köyleri ve özel sağlık hizmetleriyle ülke, "zengin dostu" bir destinasyon olarak tanıtılıyor. Ancak bu stratejinin gölgesinde kalan büyük bir paradoks var: Tayland'ın kendi zenginleri, ellerindeki devasa servet için neredeyse hiç vergi ödemiyor. Ülkede uygulanan vergi sistemi, yerel milyarderlerin ve büyük şirketlerin gelirlerini etkili bir şekilde vergilendiremiyor. Bu durum, ekonomik eşitsizliği körüklerken, hükümetin gelir dağılımını düzeltme çabalarını da baltalıyor.
Vergi sistemindeki çarpıklıklar
Tayland'da kişisel gelir vergisi oranları yüzde 35'e kadar çıksa da, zenginlerin büyük kısmı vergi kaçırma veya yasal boşluklar yoluyla bu yükümlülükten kurtuluyor. Özellikle gayrimenkul, finansal yatırımlar ve offshore hesaplar üzerinden elde edilen kazançlar kayıt dışı kalıyor. Uzmanlara göre, ülkedeki en zengin yüzde 1'lik kesim, milli gelirin yüzde 58'ine sahip olmasına rağmen, vergi gelirlerine yaptıkları katkı bu oranın çok altında. Hükümetse, turizm sektörüne odaklanarak kısa vadeli bir büyüme hedefliyor. 2023 yılında Tayland'ı ziyaret eden turist sayısı 28 milyona ulaşırken, bu ziyaretçilerin harcamaları ülke ekonomisine 1.2 trilyon baht (yaklaşık 33 milyar dolar) katkı sağladı. Ancak bu rakam, yerel vergi kayıplarının yanında devede kulak kalıyor.
Tayland Maliye Bakanlığı'nın verilerine göre, ülkede toplanan gelir vergisi, GSYİH'nın sadece yüzde 2.5'ini oluşturuyor. Bu oran, OECD ülkelerinin ortalaması olan yüzde 8.4'ün oldukça gerisinde. Uzun süredir tartışılan veraset vergisi reformu da siyasi engeller nedeniyle hayata geçirilemiyor. Taraflar arasında bu konuda mutabakat sağlanamazken, hükümet turizm gelirlerini artırmak için yeni teşvik paketleri açıklamaya devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Tayland'ın bu politikası, Güneydoğu Asya'da yaygın bir eğilimin parçası. Singapur, Malezya ve Endonezya gibi ülkeler de düşük vergi oranları ve özel vize programlarıyla zengin yabancıları çekmeye çalışıyor. Ancak uzmanlar, bu stratejinin uzun vadede sürdürülebilir olmadığını belirtiyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası, Tayland gibi gelişmekte olan ülkelerde vergi tabanının genişletilmesini ve servet üzerinden daha fazla vergi alınmasını öneriyor. Aksi takdirde, zengin turistlerin sağladığı döviz geliri, yerel ekonomideki derin yapısal sorunları çözmeye yetmiyor. Üstelik, vergi adaletsizliği nedeniyle artan eşitsizlik, siyasi istikrarsızlığa da yol açabiliyor. 2019'daki Tayland genel seçimlerinde, dar gelirli seçmenlerin önemli bir kısmı, mevcut sisteme duydukları öfkeyle popülist adaylara yönelmişti.
Küresel boyutta ise, Tayland'ın bu durumu, birçok ülkede tartışılan "küresel asgari kurumlar vergisi" anlaşmalarını akıllara getiriyor. OECD öncülüğünde yürütülen bu çabalar, çok uluslu şirketlerin vergi kaçırmasını önlemeyi amaçlasa da, Tayland gibi ülkelerin kendi iç vergi sorunlarını çözmesi için yeterli olmuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayland'ın yaşadığı vergi paradoksu, Türkiye için de önemli dersler içeriyor. Türkiye'de de benzer şekilde, turizm gelirlerine büyük önem verilirken, yurt içi servetin vergilendirilmesinde sorunlar yaşanıyor. Gayrimenkul ve finansal yatırımların kayıt dışı kalması, vergi tabanını daraltıyor. Türkiye, Tayland'ın aksine daha yüksek bir vergi yüküne sahip olsa da, vergi adaleti konusunda benzer eleştirilerle karşı karşıya. Özellikle son yıllarda uygulanan düşük faiz politikaları ve enflasyon, zenginlerin varlıklarını artırırken, dar gelirlilerin alım gücünü düşürdü. Türkiye'nin Tayland'dan çıkaracağı en önemli ders, kısa vadeli turizm gelirlerine odaklanmanın, uzun vadeli yapısal reformların önüne geçmemesi gerektiği. Aksi halde, ekonomik büyüme sürdürülemez hale gelebilir ve toplumsal huzursuzluk artabilir.
