Tayland Prensesi Bajrakitiyabha Mahidol'un (44) naaşı başkent Bangkok'ta halkın ziyaretine açıldı. Kraliyet Sarayı önünde toplanan binlerce kişi, gözyaşları içinde prensesi son yolculuğunda uğurladı. Geçen Aralık ayında Tayland-Kamboçya sınırında askeri bir tatbikatta kalp krizi geçiren prenses, bir süredir tedavi görüyordu. Kraliyet ailesi, prensesin sağlık durumu hakkında detaylı bilgi paylaşmazken, ölüm nedeni olarak "şiddetli kalp ritim bozukluğu" açıklandı. Prenses Bajrakitiyabha, Kral Maha Vajiralongkorn'un en büyük kızı ve tahtın yedinci sıradaki varisiydi. Cenaze töreni 100 gün sürecek resmi yas dönemi boyunca devam edecek.
Tayland kraliyet ailesinde yas ve taht sıralaması
Prenses Bajrakitiyabha, Tayland kraliyet ailesinde önemli bir figürdü. Kral Vajiralongkorn'un ilk eşi Prenses Soamsawali'den olan tek çocuğu olan Bajrakitiyabha, aynı zamanda ülkenin en tanınmış diplomatlarından biriydi. Avustralya ve Avusturya'da büyükelçilik görevlerinde bulunan prenses, 2012-2014 yılları arasında Tayland'ın Viyana Büyükelçisi olarak görev yaptı. Kraliyet ailesinin taht sıralamasında yedinci sırada yer alan prensesin ölümüyle birlikte, veraset hattında değişiklikler bekleniyor. Kral Vajiralongkorn'un tahtın varisi olarak atadığı oğlu Dipangkorn Rasmijoti'nin (17) sırası değişmezken, diğer kraliyet üyelerinin konumu yeniden değerlendirilebilir. Tayland'da 2016 yılında tahta çıkan Kral Vajiralongkorn, dört kez evlendi ve yedi çocuğu bulunuyor. Ancak kraliyet ailesi içinde veraset konusu hassas bir mesele olarak görülüyor.
Prensesin cenaze töreni, geleneksel Tayland Budist ritüellerine göre düzenleniyor. Naaşın bulunduğu kraliyet sarayı kompleksi, 100 gün boyunca halkın ziyaretine açık olacak. Bu süre zarfında her gün dini törenler düzenlenecek ve prensesin anısına dualar okunacak. Tayland'da kraliyet yas dönemlerinde devlet dairelerinde bayraklar yarıya indirilirken, eğlence etkinlikleri de sınırlandırılıyor. Ancak hükümet, bu yas döneminde olağanüstü bir önlem alınmayacağını, halkın normal yaşamına devam edebileceğini açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Güneydoğu Asya'da monarşiler ve siyasi istikrar
Tayland, dünyanın en zengin ve en etkili monarşilerinden birine sahip. Kral Vajiralongkorn'un kişisel servetinin 30 milyar doların üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Ülke, 1932'den bu yana anayasal monarşi ile yönetilse de, kraliyet ailesi siyasi ve ekonomik hayatta belirleyici bir rol oynamaya devam ediyor. Prenses Bajrakitiyabha'nın ölümü, sadece Tayland'da değil, tüm Güneydoğu Asya'da monarşilerin geleceği konusunda soru işaretleri yarattı. Bölgede Tayland, Malezya, Kamboçya ve Brunei gibi ülkelerde monarşi sistemi varlığını sürdürüyor. Ancak artan demokratik talepler ve ekonomik eşitsizlikler, bazı ülkelerde monarşi karşıtı söylemlerin güçlenmesine neden oluyor. Tayland'da 2020 yılında başlayan gençlik protestolarında, kraliyet ailesinin kamuoyu önünde eleştirilmesi dahi talep edilmişti. Kral Vajiralongkorn'un Almanya'da yaşaması ve sık sık yurt dışına çıkması da eleştiri konusu oluyor.
Prenses Bajrakitiyabha'nın cenaze törenine uluslararası katılımın sınırlı olması bekleniyor. Tayland, koronavirüs pandemisi sonrası turizmde toparlanma sürecinde olsa da, kraliyet yas dönemi nedeniyle bazı diplomatik etkinlikler iptal edildi. ABD, Japonya ve Çin'in Tayland büyükelçilikleri, prensesin anısına taziye mesajı yayımladı. ASEAN ülkeleri de taziye mesajları gönderdi. Tayland'ın komşuları Myanmar ve Kamboçya ile ilişkileri ise sınır anlaşmazlıkları ve mülteci krizi nedeniyle gergin. Prensesin ölümü, bu ülkelerle olan diplomatik gündemi etkilemeyecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayland, Türkiye'nin Güneydoğu Asya'daki önemli ticaret ortaklarından biridir. İkili ticaret hacmi 2022'de 1,5 milyar doları aşmıştır. Tayland'da iç siyasi istikrar, Türk şirketlerinin bu ülkedeki yatırımları ve savunma sanayii işbirlikleri açısından önem taşımaktadır. Prenses Bajrakitiyabha'nın ölümü kısa vadede siyasi bir krize yol açmasa da, taht sıralamasındaki belirsizlik uzun vadede istikrarı etkileyebilir. Türkiye, Tayland ile özellikle insansız hava araçları (İHA) ve savunma teknolojileri alanında işbirliğini geliştirmeye çalışmaktadır. Bu nedenle, Tayland'da monarşi merkezli siyasi dengelerdeki her değişiklik, Ankara tarafından yakından takip edilmektedir. Ayrıca, Tayland'ın ASEAN içindeki etkisi göz önüne alındığında, ülkedeki gelişmeler bölgesel istikrarı da şekillendirebilir.
