Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin, II. Dünya Savaşı döneminde faaliyet gösteren Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) mensuplarını onurlandıran bir kararname imzalaması, Polonya ile ilişkilerde yeni bir gerilim dalgasına yol açtı. Polonya hükümeti, UPA'nın Volhynia katliamı olarak bilinen olayda on binlerce Polonyalıyı öldürdüğünü hatırlatarak, söz konusu kararnameyi sert bir dille kınadı. Bu gelişme, Rusya'nın işgaline karşı birlikte mücadele eden iki müttefik arasında derin bir tarihi yaranın yeniden kanamasına neden oldu.
Gelişmenin Arka Planı: Volhynia Katliamı ve Hafıza Savaşları
1943-1944 yıllarında Volhynia ve Doğu Galiçya'da Ukrayna milliyetçileri tarafından Polonyalılara yönelik gerçekleştirilen etnik temizlik, bugün Polonya'da soykırım olarak kabul edilmektedir. Polonya devleti, Ukrayna'nın savaş kahramanlarını anma çabalarını, bu suçların görmezden gelinmesi olarak yorumlamaktadır. Kasım 2024'te imzalanan kararname, savaşın bitiminden bu yana Polonya ile yaşanan en ciddi diplomatik krizlerden birini tetikledi. Polonya Başbakanı Donald Tusk, bu adımın ortak düşmana karşı sürdürülen iş birliğini zayıflattığını belirtti.
Tarihsel hafıza, Ukrayna ulusal kimliğinin inşasında kritik bir rol oynamaktadır. UPA, Ukrayna bağımsızlık mücadelesinin sembolü olarak görülürken, Polonya için bu örgüt etnik temizliğin failidir. Zelenskiy'nin kararnamesi, Ukrayna toplumunda milliyetçi duyguları güçlendirmeyi amaçlarken, Polonya'daki kamuoyunu derinden rahatsız etmiştir.
Bölgesel Boyut: Rus Tehdidine Karşı Dayanışma Sarsılıyor
Rusya'nın Ukrayna'yı işgal ettiği 2022'den bu yana Polonya, Kiev'in en sadık müttefiklerinden biri haline gelmiştir. Polonya, milyonlarca Ukraynalı mülteciye ev sahipliği yapmakta, askeri ve ekonomik yardım sağlamaktadır. Ancak tarihsel kırılganlıklar, bu kritik ittifakın temellerini sarsma potansiyeli taşımaktadır.
Varşova, Ukrayna'nın Avrupa Birliği'ne entegrasyon sürecinde önemli bir destekçi olmasına rağmen, ortak bir tarih anlayışı olmadan bu desteğin sürdürülemeyeceğini ima etmektedir. Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski, Ukrayna'nın AB ve NATO yolunda Polonya'nın tam desteğini alabilmesi için Volhynia meselesinde somut adımlar atması gerektiğini söyledi. Bu kriz, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşını meşrulaştırmak için tarihsel anlatıları kullanmasına da zemin hazırlamaktadır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna ve Polonya ile stratejik ortaklıklar geliştirmektedir. Ukrayna'nın NATO üyeliği tartışmaları ve Karadeniz'deki güvenlik dinamikleri, bu ülkelerle ilişkileri öncelikli kılmaktadır. Tarihsel bir kriz, iki ülke arasındaki iş birliğini zayıflatır ve bu da Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Moskova, bu tür sürtüşmeleri kendi lehine kullanma potansiyeline sahiptir. Türkiye, Karadeniz'deki istikrarı korumak için Ukrayna-Polonya ittifakının güçlü kalmasını arzu etmektedir. Bu kriz, Türk diplomasisi için arabuluculuk fırsatları sunabilir, ancak Ankara'nın dengeli bir pozisyon alması gerekir.
