İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) Viyana'daki Yönetim Kurulu toplantısında, nükleer tesislerine yönelik olası saldırılara ilişkin endişelerini gündeme taşıdı. Tahran yönetimi, özellikle İsrail'in son haftalarda artan tehditkar söylemlerine ve İran'ın nükleer programına karşı olası bir askeri müdahale senaryosuna dikkat çekti. IAEA Başkanı Rafael Grossi, toplantıda İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin en son istihbarat raporlarını paylaşırken, Tahran'ın talebi üzerine tesis güvenliği konusu da acil gündem maddesi olarak ele alındı.
Tahran'ın gündeme taşıdığı güvenlik endişeleri
İran'ın IAEA nezdindeki Daimi Temsilcisi Muhammed Rıza Gaibi, yaptığı konuşmada “Nükleer tesislerimize yönelik herhangi bir saldırı, sadece İran'ın değil, bölgenin tamamının güvenlik mimarisini çökertebilir. Bu tür eylemler uluslararası hukukun açık ihlali olur ve IAEA'nın gözetim misyonunu da fiilen imkânsız hale getirir” ifadelerini kullandı. Gaibi, özellikle İsrail'in İran'ın nükleer altyapısını hedef alabilecek siber saldırılarına ve insansız hava aracı taarruzlarına karşı uyarıda bulundu. Toplantıda ayrıca İran'ın 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'na (KOEP) dönüş koşulları da ele alındı; Batılı ülkeler, Tahran'ı uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60'a çıkarmakla eleştirdi. İran ise bu adımın, ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve ardından uygulanan yaptırımların bir sonucu olduğunu savundu. IAEA müfettişlerinin İran'daki denetim faaliyetleri de toplantının bir diğer önemli gündem maddesiydi; örgüt, bazı tesislerdeki izleme kameralarının yeniden aktif hale getirilmesini talep ediyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Tahran'ın bu hamlesi, İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, geçtiğimiz hafta yaptığı bir açıklamada “İran'ın nükleer silah elde etmesine asla izin vermeyeceğiz” diyerek askeri seçeneklerin masada olduğunu ima etmişti. Buna karşılık İran Savunma Bakanı tuğgeneral Muhammed Rıza Aştiyani, “Nükleer tesislerimiz en modern hava savunma sistemleriyle korunuyor; herhangi bir saldırı olması durumunda misilleme ezici olacaktır” tehdidinde bulundu. IAEA Yönetim Kurulu'nda konuşan bazı Batılı diplomatlar ise güvenlik endişelerinin anlaşılabilir olduğunu ancak İran'ın da şeffaflık yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı. Uzmanlar, Tahran'ın IAEA'yı kullanarak uluslararası kamuoyunda bir baskı unsuru oluşturmaya çalıştığını belirtiyor. Bu gelişme, özellikle İran'ın nükleer dosyasının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne taşınma olasılığını da gündemde tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın IAEA üzerinden nükleer tesislerine yönelik tehditleri gündeme taşıması, Türkiye'nin komşusundaki kriz yönetimini yakından ilgilendiriyor. Ankara, İran'ın nükleer programının barışçıl olduğu yönündeki tutumunu sürdürürken, olası bir askeri çatışmanın bölgesel istikrarı bozacağını düşünüyor. Türkiye, 2015 tarihli nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılmasını destekliyor ve yaptırımların kalkmasıyla İran'la ticari ilişkilerini derinleştirmeyi hedefliyor. Ancak İran-İsrail gerginliğinin tırmanması, Türkiye'nin güney sınırındaki riskleri artırırken, enerji güvenliği ve göç hareketleri açısından da Ankara'yı tedbir almaya itiyor.
