Süveyş Kanalı, Hürmüz Boğazı'ndaki jeopolitik gerilimlerin enerji ticaretini yeniden şekillendirmesiyle nisan ayında rekor düzeyde gelir elde etti. Mısır'ın stratejik su yolu, geçen ay 419 milyon dolar gelir sağlayarak geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 27'lik bir artış kaydetti. Bu yükseliş, İran ile ABD arasında yaşanan gerginliklerin Hürmüz Boğazı'nda tanker geçişlerini tehdit etmesi nedeniyle enerji şirketlerinin rotalarını Süveyş'e yönlendirmesiyle gerçekleşti. Kanal yetkilileri, özellikle ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyan gemilerin geçişlerinde belirgin bir artış olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Hürmüz gerilimi ve küresel enerji akışı
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir geçiş noktası. Son aylarda İran'ın bölgedeki askeri tatbikatları ve ABD'nin yaptırımları, boğazda gerginliği artırdı. Birçok enerji şirketi, olası bir çatışma durumunda geçişlerin kısıtlanması riskine karşı alternatif rotalar arayışına girdi. Süveyş Kanalı, bu alternatifler arasında en güvenilir ve hızlı seçenek olarak öne çıktı. Kanalın gelirlerindeki artış, sadece geçiş ücretlerindeki yükselişten değil, aynı zamanda tonaj bazında daha yüksek ücret uygulanan büyük tankerlerin tercih edilmesinden kaynaklandı. Mısır, kanal geçiş ücretlerini 2023'te yüzde 10-15 oranında artırmıştı; bu da gelirlerdeki sıçramayı destekleyen bir faktör oldu.
Öte yandan, Süveyş Kanalı'nın kapasitesi sınırlı. 2021'de Ever Given gemisinin kazası, kanalın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Artan gemi trafiği, benzer bir krizin yaşanma riskini de beraberinde getiriyor. Mısır, kanalın genişletme çalışmalarını sürdürse de, talep artışına yetişmekte zorlanıyor. Kanal yetkilileri, nisan ayındaki rekor gelirin ardından yıl sonuna kadar gelirlerin 9 milyar doları aşmasını bekliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji rotalarının güvenliği
Bu gelişme, küresel enerji ticaretinin jeopolitik risklere ne kadar duyarlı olduğunu bir kez daha gösterdi. Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, sadece petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda nakliye maliyetlerini ve rotalarını da etkiliyor. Süveyş Kanalı'nın artan önemi, Mısır'ın bölgesel bir enerji merkezi olma hedefini güçlendiriyor. Ülke, Doğu Akdeniz'deki gaz keşifleriyle de enerji oyununda kilit bir oyuncu haline geliyor. Ancak, kanala bağımlılığın artması, yeni güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor: terör saldırıları veya siber saldırılar, küresel tedarik zincirlerini felç edebilir. Bu nedenle, uluslararası toplum kanalın güvenliğini sağlamak için daha fazla iş birliği yapmak zorunda. ABD ve Avrupa Birliği, Mısır'a deniz güvenliği konusunda destek verirken, Rusya ve Çin de bölgede nüfuzlarını artırmaya çalışıyor. Bu jeopolitik rekabet, Süveyş Kanalı'nı sadece bir ticaret yolu değil, aynı zamanda bir güç mücadelesi alanı haline getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Süveyş Kanalı'ndaki bu gelişme, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da dolaylı olarak önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithal ediyor ve petrol ile LNG'nin önemli bir kısmı Hürmüz Boğazı üzerinden geliyor. Eğer Hürmüz'de bir kriz yaşanırsa, Türkiye alternatif rotalar aramak zorunda kalabilir; bu da Süveyş Kanalı'nın önemini artırıyor. Ayrıca, Türkiye'nin deniz ticareti ve lojistik sektörü, kanaldaki trafiğin artmasından etkilenebilir. Öte yandan, Doğu Akdeniz'deki enerji rekabeti bağlamında, Mısır'ın artan etkisi Türkiye ile ilişkilerde yeni bir denge unsuru olabilir. Türkiye, enerji arz güvenliğini çeşitlendirmek için yerli kaynaklara ve alternatif boru hatlarına yatırım yapmaya devam etmeli.
