Bloomberg'in incelediği uydu görüntülerine göre, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda süper tankerlere yönelik saldırılarının artmasının ardından Suudi Arabistan'ın Basra Körfezi'nden petrol yüklemeleri sert bir düşüş yaşadı. Bu gelişme, İran'ın küresel petrol arzını yeniden tehdit etmeye başladığını ortaya koyuyor. Suudi Arabistan'ın limanlarından yapılan günlük ham petrol yüklemeleri, saldırıların yoğunlaştığı dönemde yaklaşık yüzde 40 oranında azalarak günde 2,5 milyon varilin altına indi. Bu düşüş, özellikle dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda seyir güvenliğinin ciddi şekilde zedelendiğini gösteriyor.
Saldırıların Ardındaki Strateji
İran'ın bu hamlesi, üzerindeki uluslararası yaptırımların ağırlaştığı bir döneme denk geliyor. Tahran yönetimi, petrol ihracatını artırmak ve ekonomik baskıyı hafifletmek için Basra Körfezi'ndeki tanker trafiğine yönelik tehditlerini sıklaştırmıştı. Son haftalarda Hürmüz Boğazı'nda seyreden en az üç süper tanker, İran Devrim Muhafızları'na ait olduğu iddia edilen sürat teknelerinin tacizine uğradı; bazı tankerler mayın ve füze tehdidiyle karşı karşıya kaldı. Bu saldırılar, küresel sigorta şirketlerinin bölgedeki tankerler için primleri yüzde 300'e varan oranlarda artırmasına yol açtı. Suudi Arabistan, kendi filosunu ve yabancı müşterilerini korumak için askeri refakat gemileri tahsis etse de bu önlemler yüklemelerdeki düşüşü engelleyemedi.
Uydu görüntüleri, Suudi Arabistan'ın Ras Tanura ve Yanbu gibi kilit ihracat terminallerindeki tanker yoğunluğunun azaldığını, bazı tankerlerin ise beklemek yerine rotalarını değiştirdiğini gösteriyor. Bloomberg'e konuşan bir tanker brokerı, "Şu anda kimse tankerini Hürmüz'e sokmak istemiyor. Suudi petrolü almak için bile olsa, saldırıya uğrama riskini göze alan çok az alıcı var" dedi. Bu durum, Suudi Arabistan'ın küresel petrol piyasasındaki arz güvenilirliğini sorgulatırken, diğer Körfez ülkelerinin de benzer sorunlarla karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt'in de ihracatlarında yüzde 15 ila 20 arasında düşüş yaşandığı tahmin ediliyor.
Küresel Piyasalara Etkisi
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerginlik, petrol fiyatlarını yukarı yönlü baskılamaya başladı. Brent petrolün varil fiyatı, saldırı haberlerinin ardından 90 doların üzerine çıkarak son altı ayın en yüksek seviyesine ulaştı. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. Boğazın fiilen kapanması veya geçiş güvenliğinin tamamen ortadan kalkması, küresel petrol arzında günlük 20 milyon varile varan bir kayba yol açabilir. Bu da fiyatların 120 dolar seviyesine fırlamasına neden olabilir ki bu, 2022'deki Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası görülen seviyelere yakın.
Uluslararası Enerji Ajansı, bu durumun yalnızca Suudi Arabistan'ı değil, tüm küresel enerji güvenliğini tehdit ettiğini vurguluyor. Ajansın yayımladığı acil durum raporunda, "İran'ın bu saldırgan tutumu, küresel petrol piyasasında bir arz krizi yaratma potansiyeli taşıyor. Üye ülkelerin stratejik petrol rezervlerini kullanmaya hazır olması gerekiyor" ifadesi yer aldı. ABD, İngiltere ve Fransa gibi ülkeler, bölgede deniz güvenliğini sağlamak için yeni bir askeri koalisyon oluşturma çabalarını hızlandırdı. Ancak bu çabaların sonuç vermesi zaman alacak gibi görünüyor. Suudi Arabistan ise alternatif ihracat yolları geliştirmek için dahili boru hatları kapasitesini artırmaya çalışsa da bu çözümün kısa vadede Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığı tamamen ortadan kaldırması mümkün değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye için doğrudan bir güvenlik tehdidi olmasa da enerji maliyetleri ve tedarik güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, ham petrol ithalatının büyük kısmını Irak ve Rusya'dan yapsa da, Suudi ve diğer Körfez petrolüne bağımlılığı tamamen bitmiş değil. Özellikle Akdeniz'deki rafinerileri için bu kaynaklar hala önemli. Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlık, küresel petrol fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin enerji ithalat faturasını artırabilir. Ayrıca, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın enerji merkezi olma hedefi ve Türkiye'nin doğalgaz ticareti projeksiyonları da bu tür jeopolitik gerilimlerden olumsuz etkilenebilir. Kısa vadede, Türkiye’nin Körfez’deki gerilimde arabulucu rolü oynama çabaları daha da önem kazanıyor.
