Suudi Arabistan, çocukluk döneminde işlediği iddia edilen suçlar nedeniyle bir erkeği idam etti. Middle East Eye'ın haberine göre, idam cezası infaz edilen kişinin kimliği ve infazın tarihi henüz netlik kazanmadı. Ancak olay, ülkede çocuk yaşta suç işleyenlere yönelik cezai uygulamalar ve idam cezasının kapsamı konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Uluslararası insan hakları örgütleri, Suudi Arabistan'ı çocuk hakları ihlalleri ve adil yargılanma güvencelerini hiçe saymakla suçluyor.
Olayın arka planı ve yasal çerçeve
Suudi Arabistan'da idam cezası, özellikle terörle mücadele yasaları kapsamında sıkça uygulanıyor. Ülke, 2022 yılında 147 kişiyi idam ederek dünyada en fazla idam cezası infaz eden ülkelerden biri oldu. İnsan hakları savunucuları, Suudi yargı sisteminin şeffaf olmadığını, sanıkların çoğu zaman avukat yardımından yoksun bırakıldığını ve itirafların işkence altında alındığını belirtiyor. Ayrıca, çocuk yaşta işlenen suçlar için idam cezası verilmesi, Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne aykırılık teşkil ediyor. Suudi Arabistan, söz konusu sözleşmeye taraf olmasına rağmen, şeriat hukukunu gerekçe göstererek çocuk idamlarını meşrulaştırıyor.
Middle East Eye'ın haberine göre, idam edilen kişinin suçu ne olursa olsun, çocukluk döneminde işlendiği iddiası, infazın uluslararası hukuk açısından sorgulanmasına yol açıyor. Haberde, Suudi yetkililerin konuya ilişkin henüz bir açıklama yapmadığı belirtiliyor. Bağımsız kaynaklar, idamın ardından ailesine bilgi verilmediğini ve cenazenin teslim edilmediğini öne sürüyor.
Suudi Arabistan'ın idam cezası uygulamaları, Veliaht Prens Muhammed bin Selman döneminde (2017'den itibaren) artış gösterdi. Ülke, 2019'da 184, 2020'de 27, 2021'de 69, 2022'de 147 ve 2023'te 172 idam gerçekleştirdi. Bu veriler, idam cezasının bir caydırıcılık aracı olarak kullanıldığını gösteriyor. Ancak insan hakları örgütleri, idamların çoğunun siyasi muhalifleri susturmak amacıyla yapıldığını savunuyor. Özellikle Şii azınlığa yönelik idamlar, ülkede mezhep ayrımcılığı iddialarını güçlendiriyor.
Bölgesel ve küresel yankılar
Suudi Arabistan'ın idam cezası politikası, Batılı ülkelerle ilişkilerinde zaman zaman gerginliğe yol açıyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, Suudi Arabistan'ı idam cezasını kaldırmaya çağırıyor. Ancak Riyad yönetimi, idam cezasının İslam hukukunun bir parçası olduğunu ve egemenlik meselesi olduğunu belirterek bu çağrıları reddediyor. Öte yandan, Suudi Arabistan'ın 2030 Vizyonu kapsamında ekonomik ve sosyal reformlar yapması, Batı ile ilişkilerini yumuşatma çabası olarak yorumlanıyor. Ancak idam cezası uygulamaları, bu reformların samimiyeti konusunda şüphe yaratıyor.
Olay, Suudi Arabistan'ın insan hakları sicili nedeniyle uluslararası arenada eleştirilmesine bir yenisini ekliyor. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Suudi Arabistan'ı çocuk idamlarını durdurmaya ve cezai sorumluluk yaşını yükseltmeye çağırmıştı. Ancak ülke, şeriat hukuku gereği ergenlik çağına giren çocukları yetişkin olarak yargılayabiliyor. Bu durum, çocuk hakları savunucuları tarafından ciddi bir ihlal olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, idam cezasının infazına tanık olma yaşı da tartışma konusu; Suudi Arabistan'da 18 yaşından küçüklerin idam infazlarına tanık olmasına izin verilmiyor ancak infazlar halka açık yapılabiliyor.
Uluslararası Af Örgütü, son yıllarda Suudi Arabistan'da idam cezasının arttığını ve adil yargılanma standartlarının gerilediğini raporluyor. Örgüt, idam edilen kişilerin çoğunun yoksul, yabancı işçi veya azınlık gruplardan olduğunu vurguluyor. Bu bağlamda, çocukken işlenen bir suç nedeniyle idam edilen kişinin durumu, Suudi adalet sisteminin çarpıklığını gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Suudi Arabistan'ın çocukluk döneminde işlenen suçlar nedeniyle idam cezası uygulaması, Türkiye'nin insan hakları ve çocuk hakları konusundaki tutumuyla doğrudan ilgilidir. Türkiye, uluslararası sözleşmeler çerçevesinde çocuk haklarını savunmakta ve idam cezasına karşı çıkmaktadır. Bu tür uygulamalar, Türkiye'nin bölgesel insan hakları politikalarını etkileyebilir ve Suudi Arabistan ile ilişkilerde bir insan hakları boyutu oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin arabuluculuk veya insan hakları savunuculuğu rolü, bu tür vakalarda daha aktif olmasını gerektirebilir. Ancak Türkiye'nin Suudi Arabistan ile ekonomik ve stratejik ilişkileri, tepki verme konusunda çekinceler yaratabilir. Yine de kamuoyu baskısı ve uluslararası toplumun tutumu, Türkiye'nin pozisyonunu şekillendirecektir.
