Suriye'nin yeni yönetimi, Esad rejiminin devrilmesinin ardından ülkedeki savaş suçlarıyla nasıl başa çıkılacağı konusunda kritik bir ikilemle karşı karşıya. Uluslararası toplumun desteğini kazanmak isteyen hükümet, geçmişte işlenen vahşetlerin faillerini yargılama sözü veriyor ancak içerideki baskılar, özellikle de infaz çağrıları, bu hedefi zorlaştırıyor. Uzmanlara göre, yönetim ya suçluları yargılayıp uluslararası desteği sürdürecek ya da infaz yoluna giderek Batılı başkentlerden gelecek yardımı riske atacak.
Geçmişin Gölgesinde Yeni Bir Adalet Arayışı
Beşşar Esad'ın 2024 yılı sonunda devrilmesinden bu yana, Suriye'de yeni yönetim ülkeyi yeniden inşa etme ve savaş yaralarını sarma çabasında. Ancak 2011'den bu yana süren iç savaşta işlenen sayısız insanlık suçu, kimyasal silah kullanımı, toplu infazlar ve işkence vakaları, adalet talebini gündemde tutuyor. Yeni yönetim, uluslararası toplumun desteğini almak için adil yargılama süreçlerini başlatacağını duyurdu. Şam, Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi ile işbirliği yapmayı ve bağımsız bir ulusal mahkeme kurmayı planlıyor.
Ancak iç cephede işler farklı. Savaştan en çok etkilenen bölgelerde, özellikle İdlib ve Halep'te, halk arasında Esad rejiminin üst düzey yetkililerinin derhal idam edilmesi yönünde güçlü bir talep var. Sosyal medyada ve sokak gösterilerinde sıkça “infaz” sloganları atılıyor. Yeni yönetim, bu popülist taleplere direnmenin siyasi maliyetinin farkında, ancak uluslararası hukuka bağlı kalmanın uzun vadede daha faydalı olacağını düşünüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İki Ateş Arasında Kalmak
Suriye'nin adalet politikası sadece iç dinamikleri değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel dengeleri de etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bazı Arap ülkeleri, Suriye'nin yeniden yapılanmasına destek vermeye hazır olduklarını belirtse de, insan hakları ihlallerinin cezasız kalmaması konusunda ısrarcılar. Avrupa Birliği ve ABD ise savaş suçlularının yargılanmasını Suriye'ye yönelik yaptırımların kaldırılması ve yeniden inşa yardımı için ön koşul olarak görüyor.
Öte yandan, Rusya ve İran, Esad rejiminin kalıntılarıyla bağlantılı olarak, infazların gerçekleşmesi halinde bunu uluslararası bir skandala dönüştürmek ve Suriye'yi izole etmek için kullanabilir. Bu nedenle, yeni yönetim adalet mekanizmasını kurarken hem içerideki meşruiyetini korumak hem de uluslararası toplumun güvenini kazanmak için hassas bir denge kurmak zorunda. Uzmanlar, uluslararası destekli bir yargılama sürecinin başarılı olması halinde bunun diğer iç savaş sonrası ülkelere de örnek teşkil edebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türk dış politikası açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, Suriye'nin kuzeyinde PKK/YPG tehdidiyle mücadele ederken, aynı zamanda Esad sonrası dönemde istikrarlı bir komşu görmek istiyor. Türkiye, uluslararası hukuk çerçevesinde adil yargılamaların yapılmasını destekliyor, ancak infazların gerçekleşmesi halinde sınır güvenliği ve mülteci akını gibi sorunların daha da karmaşıklaşmasından endişe ediyor. Ayrıca, Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde oluşturduğu güvenli bölgelerde de benzer adalet arayışları gündeme gelebilir. Ankara, Suriye'deki bu ikilemi yakından izlerken, kendi ulusal güvenlik çıkarları doğrultusunda ılımlı bir adalet politikasını teşvik etmeye çalışıyor.
