Suriye'de 2012 yılında işlenen savaş suçlarıyla bağlantılı olarak üç cinayet, üç işkence ve cinayete yardım suçlamalarıyla karşı karşıya bulunan 58 yaşındaki eski Suriye Ordusu Albayı Salem El-Salim, İngiltere'deki bir mahkeme tarafından yargılanamayacak durumda olduğu gerekçesiyle hakkındaki dava düşürüldü. Londra'daki Westminster Sulh Ceza Mahkemesi'nde görülen duruşmada, sanığın akıl sağlığının yerinde olmadığı ve yargılamayı anlayamayacağı rapor edildi. Karar, Suriye iç savaşı sırasında rejim güçlerinin işlediği iddia edilen insanlığa karşı suçların uluslararası adalet önüne taşınması açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Salem El-Salim, 2012 yılında Suriye'nin başkenti Şam yakınlarındaki bir kontrol noktasında üç sivilin öldürülmesi ve çok sayıda kişiye işkence yapılması emrini verdiği iddiasıyla 2020 yılında İngiltere'de tutuklanmıştı. Sanık, iddialara göre Şam'ın kırsalındaki bir askeri kontrol noktasında görev yaparken, muhalif olduğu düşünülen sivilleri hedef almıştı. İddianameye göre El-Salim, üç kişinin öldürülmesi, üç kişiye işkence yapılması ve bir kişinin öldürülmesine yardım etmekle suçlanıyor. Suçlamalar, Suriye iç savaşı sırasında Beşar Esad rejimine bağlı güçlerin işlediği iddia edilen insan hakları ihlallerinin bir parçası olarak görülüyor.
Mahkeme, El-Salim'in akıl sağlığının yerinde olmaması nedeniyle yargılanamayacağına karar verirken, savcılık makamı karara itiraz edebileceklerini belirtti. Sanığın avukatı ise müvekkilinin uzun süredir psikolojik sorunlar yaşadığını ve bu nedenle yargılamanın adil bir şekilde yürütülemeyeceğini savundu. Karar, Suriye savaş suçları mağdurları ve insan hakları örgütleri arasında hayal kırıklığı yarattı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu dava, Suriye iç savaşında işlenen savaş suçlarının uluslararası hukuk önünde hesap verilebilirliği açısından sembolik bir önem taşıyor. Suriye'de 2011'den bu yana devam eden iç savaşta yüz binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, hem rejim güçlerinin hem de muhalif grupların savaş suçları işlediğini belgeledi. Ancak, uluslararası ceza mahkemelerine sevk edilemeyen bu suçlar, evrensel yargı yetkisi ilkesiyle bazı ülkelerde yargılanabiliyor.
El-Salim'in yargılanamayacak durumda olması, benzer davaların önünü tıkayabilecek bir emsal olarak görülüyor. Uzmanlar, bu kararın Suriye'deki savaş suçlarının cezasız kalmasına yol açabileceğini ve mağdurların adalet arayışını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Öte yandan, İngiltere'nin evrensel yargı yetkisini kullanarak Suriye savaş suçlarını soruşturmaya devam etmesi, uluslararası toplumun bu tür suçlarla mücadeledeki kararlılığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye iç savaşında en fazla etkilenen komşu ülkelerden biri olarak, savaş suçlarının cezalandırılması konusunda uluslararası çabaları yakından takip ediyor. Bu karar, Türkiye'nin savaş suçlarıyla mücadelede uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, Türkiye'deki Suriyeli mülteciler arasında savaş suçları mağduru olanların adalet beklentileri bu tür davalarla ilgili. Henüz Türkiye'de benzer bir dava açılmamış olsa da, Türk yargı sisteminin evrensel yargı yetkisi kapsamında bu tür suçları yargılama potansiyeli bulunuyor. Dolayısıyla bu gelişme, Türkiye'nin gelecekteki olası davalar için hukuki altyapısını güçlendirmesi gerektiğine işaret ediyor.
