Suriye hükümetinin, başkent Şam'daki eski bir askeri havaalanını özel jet merkezine dönüştürme planı, hak grupları ve bölge sakinleri arasında alarm yarattı. Projenin, bölgedeki olası toplu mezarları bozabileceği ve özel arazi taleplerini geçersiz kılabileceği belirtiliyor. Suriye Sivil Havacılık Otoritesi geçen hafta projeyle ilgili ilk resmi adımı attığını duyurdu.
Projenin Arka Planı ve Tepkiler
Suriye Sivil Havacılık Otoritesi, Mezzeh Askeri Havaalanı'nın bulunduğu alanın özel jetlere hizmet verecek bir merkeze dönüştürüleceğini açıkladı. Mezzeh Havaalanı, Suriye iç savaşı sırasında Beşar Esad rejimi tarafından muhaliflerin tutulduğu ve işkence gördüğü en bilinen merkezlerden biri olarak biliniyor. İnsan hakları örgütleri, alanda çok sayıda kişinin gömüldüğü toplu mezarlar olduğuna dair kanıtlar bulunduğunu belirtiyor.
Uluslararası Af Örgütü ve Suriye İnsan Hakları Gözlemevi gibi kuruluşlar, inşaat çalışmalarının başlaması halinde delillerin yok olabileceği uyarısında bulundu. Bölge sakinleri ise arazilerinin kamulaştırılma riskiyle karşı karşıya olduklarını, tapu kayıtlarının rejim döneminde keyfi olarak ellerinden alındığını ifade ediyor. Avukatlar, mülkiyet haklarının yasal olarak belirsiz olduğunu ve yeni projenin bu belirsizliği daha da derinleştireceğini söylüyor.
Hükümet yetkilileri ise projenin ülkeye döviz girdisi sağlayacağını ve savaş sonrası ekonomik canlanmaya katkı sunacağını savunuyor. Ancak projenin ihale süreci, çevresel etki değerlendirmesi ve mülkiyet ihlalleri konusunda şeffaflık bulunmuyor. Muhalif gruplar, projenin rejimin yargılanmaktan kaçmak için delilleri ortadan kaldırma çabası olabileceğini öne sürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Suriye'de iç savaşın sona ermesinin ardından ülke, altyapı yenilemesi ve ekonomik toparlanma için yabancı yatırıma ihtiyaç duyuyor. Ancak savaş suçları ve insan hakları ihlalleri konusundaki uluslararası baskı, bu tür projelerin meşruiyetini tartışmalı hale getiriyor. Birleşmiş Milletler, Suriye'deki tüm toplu mezarların uluslararası standartlarda korunması ve kayıt altına alınması çağrısında bulunmuştu.
Özel jet merkezi projesi, bölgedeki güç dengeleri açısından da dikkat çekici. İran ve Rusya'nın Suriye üzerindeki etkisi sürerken, Körfez ülkeleri ve Türkiye'nin yeniden inşa sürecine katılma yönünde adımlar attığı biliniyor. Projenin hangi ülke veya şirketlere ihale edileceği, Suriye'nin dış politik yönelimi hakkında ipucu verebilir.
Uluslararası Ceza Mahkemesi ve diğer yargı organları, Suriye'de işlenen suçlarla ilgili soruşturmalarını sürdürüyor. Mezzeh'teki olası mezarların tahrip edilmesi, bu soruşturmaları sekteye uğratabilir. Bu durum, sadece Suriye'de değil, küresel adalet arayışı açısından da bir gerileme olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Suriye'deki gelişmeler, Türkiye'nin sınır güvenliği ve bölgesel istikrar politikalarını doğrudan etkiliyor. Mezzeh Havaalanı'nın özel jet merkezine dönüştürülmesi, Suriye'nin yeniden inşasında Türk şirketlerinin rol almasını engelleyebilir veya tam tersine fırsat yaratabilir. Türkiye, Suriye'deki insan hakları ihlallerine karşı tutumunu sürdürürken, aynı zamanda ekonomik iş birliği ve sınır ötesi güvenlik konularında pragmatik adımlar atıyor. Projenin şeffaflıktan uzak yürütülmesi, Türkiye'nin bölgedeki yargı ve insan hakları savunuculuğu rolünü zayıflatabilir. Ayrıca, olası toplu mezarların korunması, Türkiye'nin Suriye'deki savaş suçlarıyla yüzleşme sürecine vereceği desteğin bir göstergesi olacaktır.
