Sudan'da sivillere yönelik artan şiddet ve savaş suçlarına ilişkin kanıtlar çoğalırken, uluslararası toplum bu krizi körükleyen dış aktörlere yönelik doğrudan yaptırım uygulama konusunda isteksiz davranıyor. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, Sudan ordusu ile paramiliter Hızlı Destek Güçleri (RSF) arasındaki çatışmalarda sivil ölümlerinin ve insan hakları ihlallerinin sistematik bir hal aldığını belgeliyor. Ancak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde Rusya ve Çin'in vetolarıyla karşılaşan Batılı güçler, kapsamlı yaptırım paketlerini hayata geçiremiyor. ABD ve İngiltere, olaylara karışan bireylere yönelik kısıtlı yaptırımlar açıklarken, savaşın finansmanında kilit rol oynayan Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, Türkiye ve İran gibi ülkelerin sorumluluğu göz ardı ediliyor.
Çatışmanın Arka Planı ve Artan Vahşet
Sudan'da Nisan 2023'te patlak veren çatışmalar, General Abdülfettah el-Burhan liderliğindeki Sudan Silahlı Kuvvetleri ile Muhammed Hamdan Dagalo (Hemedti) komutasındaki RSF arasında yaşanıyor. Başkent Hartum başta olmak üzere Darfur, Kordofan ve Mavi Nil bölgelerinde şiddetli çatışmalar sürüyor. BM İnsan Hakları Ofisi'ne göre, binlerce sivil öldürüldü, 5 milyondan fazla kişi yerinden edildi ve 18 milyon kişi akut gıda güvensizliği ile karşı karşıya.
İnsan hakları örgütleri, her iki tarafın da savaş suçu işlediğini belgeliyor. RSF'ye bağlı güçler, Darfur'da etnik temizlik ve toplu tecavüz vakalarıyla suçlanırken, orduya bağlı birliklerin de sivil yerleşimleri hedef alan hava saldırıları düzenlediği bildiriliyor. Amnesty International'ın son raporu, RSF'nin sivil altyapıyı kasıtlı olarak tahrip ettiğini ve hastanelere saldırdığını ortaya koyuyor. Ancak uluslararası toplumun tepkisi, kınama ve kısıtlı yaptırımlarla sınırlı kalıyor.
Uluslararası Tepkiler ve Dış Aktörlerin Rolü
Washington, çatışmanın taraflarına yönelik vizeleri iptal ederken, bazı komutanları kara listeye aldı ancak bu yaptırımların etkisi sınırlı. Avrupa Birliği, Sudan'daki tüm siyasi ve askeri aktörlere yaptırım uygulanması çağrısı yapıyor, ancak üye ülkeler arasında fikir birliği sağlanamıyor. Rusya ve Çin ise Sudan'daki altın madenleri ve silah ticareti bağlantıları nedeniyle kapsamlı yaptırımlara karşı çıkıyor.
Özellikle Birleşik Arap Emirlikleri'nin RSF'ye finansal ve lojistik destek sağladığı iddiaları, Batı başkentlerinde rahatsızlık yaratıyor ancak resmi bir yaptırım kararı çıkmıyor. Mısır, Sudan ordusuna askeri teçhizat sağlarken; Türkiye, her iki tarafla da ilişkilerini sürdürüyor ve insani yardım operasyonları yürütüyor. İran ise Sudan ordusuna insansız hava aracı tedarik etmekle suçlanıyor. Bu karmaşık jeopolitik dinamikler, BM Güvenlik Konseyi'nde etkili bir yaptırım mekanizmasının oluşturulmasını engelliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'daki çatışmada tarafsız bir pozisyon benimseyerek hem ordu hem RSF ile diyalog kanallarını açık tutuyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), bölgede insani yardım faaliyetleri yürütüyor ve Türkiye, krize siyasi çözüm bulunması için uluslararası çabalara katkı sağlıyor. Sudan, Kızıldeniz'deki jeostratejik konumu ve Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki etkinlik arayışı açısından önemli. Türkiye, Sudan'daki istikrarsızlığın bölgesel güvenliğe yansımalarından endişe duyuyor ve çatışmanın yayılmasını önlemek için arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışıyor. Ancak taraflara silah sağlayan ülkeler arasında anılmak istemeyen Ankara, yaptırım tartışmalarında dikkatli bir denge politikası izliyor. Uzun vadede Türkiye, Sudan'daki istikrarın sağlanmasının bölgesel ticaret ve enerji koridorları açısından kritik olduğunu değerlendiriyor.
