ABD Senatosu'nda Haziran ayında iki partili bir grup senatör, Sudan'da Dış Saldırganlığı ve Çatışmanın Tırmanmasını Önleme (PEACE) Yasası'nı sundu. Bu yasa, Sudan'da akan kanı durdurmayı hedefliyor. Temsilciler Meclisi'nde ise Sudan'a ABD Katılımı Yasası ve RSF Terör Tasarımı Yasası, PEACE Yasası ile kısmen örtüşüyor. Bu yasalar, paramiliter gruplara yönelik yaptırımlar, isim vererek suçlama (naming and shaming) ve terör örgütü listesine alma gibi araçları içeriyor. Ancak uzmanlar, bu adımların Sudan'daki şiddeti sona erdirip erdiremeyeceğini tartışıyor. Sudan, Nisan 2023'ten bu yana Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasında yıkıcı bir iç savaşa sahne oluyor. Bugüne kadar on binlerce kişi öldü, milyonlarca insan yerinden edildi ve ülke, insani felaketle karşı karşıya. Bu yasal girişimler, uluslararası toplumun Sudan krizine yönelik artan baskısının bir parçası olarak görülüyor.
Yasal Girişimlerin İçeriği ve Kapsamı
PEACE Yasası, Sudan'daki çatışan taraflara silah ambargosu uygulanmasını, insan hakları ihlallerine karışanlara yaptırım getirilmesini ve bu kişilerin varlıklarının dondurulmasını öngörüyor. Ayrıca, RSF'nin terör örgütü olarak tanımlanması için yasal zemin hazırlıyor. Bu yasa, özellikle Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi RSF'ye destek verdiği iddia edilen ülkelere yönelik baskıyı artırmayı hedefliyor. Temsilciler Meclisi'ndeki RSF Terör Tasarımı Yasası ise doğrudan RSF'yi terör örgütü ilan ederek uluslararası finansmanını kesmeyi amaçlıyor. Sudan'a ABD Katılımı Yasası ise barış sürecine ABD'nin aktif katılımını ve insani yardımın artırılmasını öngörüyor.
Bu yasalar, ABD'nin Sudan politikasında sert bir dönüşe işaret ediyor. Trump yönetimi döneminde Sudan, terör listesinden çıkarılmıştı. Ancak Biden yönetimi, Sudan'daki çatışmaya daha fazla müdahil olmayı tercih ediyor. Uzmanlara göre, bu yasaların kabul edilmesi, Sudan'daki taraflar üzerinde ciddi bir baskı oluşturabilir. Ancak asıl soru, bu baskının gerçek anlamda kanı durdurup durdurmayacağı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sudan'daki iç savaş, yalnızca ülke içindeki aktörleri değil, aynı zamanda bölgesel güçleri de karşı karşıya getiriyor. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), RSF'ye; Mısır, Suudi Arabistan ve Türkiye ise Sudan Ordusu'na destek verdiği iddia ediliyor. Bu durum, çatışmayı bölgesel bir vekalet savaşına dönüştürüyor. Uluslararası toplumun yaptırım çağrıları, bu aktörlerin tutumlarını gözden geçirmeleri için bir fırsat olabilir. Ancak Rusya, Çin ve bazı Afrika ülkeleri, Sudan'a yönelik sert yaptırımlara mesafeli yaklaşıyor. Bu ülkeler, Sudan'ın iç işlerine karışılmasına karşı çıkıyor ve diyalog çağrısı yapıyor. Bu nedenle, uluslararası toplumun bu konuda ne kadar birleşik bir tutum sergileyebileceği belirsizliğini koruyor.
Öte yandan, Sudan'daki çatışmanın bölgesel istikrara etkileri büyük. Kızıldeniz'in güvenliği, mülteci akınları ve insani kriz, komşu ülkeleri doğrudan etkiliyor. Çad, Mısır, Etiyopya ve Güney Sudan, Sudan'dan gelen mülteci akınıyla başa çıkmaya çalışıyor. Ayrıca, Sudan'ın istikrarsızlığı, Afrika Boynuzu ve Sahel bölgesindeki güvenlik sorunlarını derinleştiriyor. Bu nedenle, Sudan'daki barış, yalnızca Sudan için değil, tüm bölge için hayati önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'da tarihsel ve kültürel bağları olan önemli bir aktör. Sudan ordusuyla askeri iş birliği anlaşmaları bulunan Türkiye, çatışmanın başından bu yana taraflara diyalog çağrısı yapıyor. ABD'nin bu yeni yaptırım girişimleri, Türkiye'nin Sudan politikasını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, yaptırımların tırmanması halinde Sudan'la ekonomik ilişkilerinin zarar görmesinden endişe ediyor. Ayrıca, bölgesel rekabet bağlamında Türkiye'nin desteklediği SAF ile ABD'nin hedef aldığı RSF arasındaki denge, Türk dış politikasında hassas bir konu. Türkiye, Sudan'daki istikrarın sağlanması için uluslararası toplumla iş birliğine açık olduğunu belirtiyor; ancak yaptırımların rejim değişikliğine yol açmasından kaçınarak, ülkenin toprak bütünlüğünün korunması gerektiğini vurguluyor. Bu girişimler, Türkiye'nin Sudan'da barışçıl çözüm çabalarını gölgeleyebilir ve kıyıda köşede kalmış bir diplomasi yürütmesine neden olabilir.
