Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana süren iç savaş, milyonlarca çocuğun eğitim hakkını elinden aldı. Birleşmiş Milletler verilerine göre, ülke genelinde okulların büyük çoğunluğu kapalı ve yaklaşık 19 milyon çocuk eğitime erişemiyor. Çatışmalar nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan aileler, çocuklarının geleceğini kurtarmak için mücadele ederken, birçok çocuk aile bütçesine katkı sağlamak için çalışmak zorunda kalıyor.
Eğitimde Derin Kriz
Sudan'da ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalar, ülkenin altyapısını ciddi şekilde tahrip etti. Okullar bombalanmış, öğretmenler kaçmış ve eğitim materyalleri yok olmuş durumda.联合国 Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) tahminlerine göre, 2023 yılında 10 milyondan fazla çocuk okula gidemedi. Bu rakam, dünyadaki en yüksek okula gitmeyen çocuk sayısına işaret ediyor. Başkent Hartum'da eğitim tamamen durma noktasında. Ülkenin batısındaki Darfur bölgesinde ise durum daha da vahim; bölgede etnik temizlik iddiaları ve kitlesel göç yaşanıyor.
Eğitimciler, savaşın çocuklar üzerindeki etkisinin sadece bugünle sınırlı olmadığını, gelecek nesillerin kaybedildiğini vurguluyor. Öğretmen maaşları ödenmiyor, okul binaları askeri amaçlarla kullanılıyor. Birçok aile, çocuklarını okula göndermek yerine güvenli bölgelere göç etmeyi tercih ediyor. Ancak göç yolları da tehlikeli; çeteler ve silahlı gruplar çocukları kaçırıp asker olarak kullanabiliyor.
Çocuk İşçiliği ve Yerinden Edilme
Savaş nedeniyle yerinden edilen 8 milyondan fazla insanın yarısından fazlası çocuk. Kamplarda ve geçici barınma merkezlerinde yaşam koşulları ağır. Çocuklar, ailelerine destek olmak için sokaklarda satıcılık yapıyor, inşaatlarda veya tarımda çalışıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Sudan'da çocuk işçiliğinin son iki yılda iki kat arttığını bildiriyor. Kız çocukları ise erken yaşta evliliğe zorlanıyor; aileler için ekonomik bir yük olarak görülüyorlar.
İnsani yardım kuruluşları, eğitimin devamı için alternatif yollar arıyor. Bazı bölgelerde topluluk temelli geçici öğrenim merkezleri kuruluyor ancak güvenlik endişeleri ve kaynak yetersizliği nedeniyle bu çabalar sınırlı kalıyor. UNICEF, Sudan'da 5 milyon çocuğa eğitim desteği sağlamayı hedefliyor ancak çatışma ortamı operasyonları zorlaştırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sudan'daki kriz, bölge ülkelerini de etkiliyor. Çad, Güney Sudan ve Mısır'a kaçan mülteciler arasında okul çağındaki çocuklar için bu ülkelerde eğitim imkanı sağlanmaya çalışılıyor ancak altyapı yetersiz. Birleşmiş Milletler, Sudan'da eğitim sisteminin çökmesinin uzun vadede ülkeyi daha da istikrarsızlaştıracağı uyarısında bulunuyor. Eğitimsiz bir nesil, aşırıcılık ve suç oranlarında artışa zemin hazırlayabilir.
Uluslararası toplum, Sudan'daki insani krize yeterli ilgiyi göstermiyor. 2024 yılı için talep edilen 4 milyar dolarlık insani yardımın sadece yüzde 30'u karşılandı. Eğitim sektörü ise bu yardımdan en az payı alan alanlardan biri. Uzmanlar, acil ateşkes sağlanmadan eğitimin normale dönmesinin mümkün olmadığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'daki insani krize kayıtsız değil. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ve Kızılay, bölgede gıda, sağlık ve eğitim yardımları yürütüyor. Ancak savaşın uzaması, Türkiye'nin Afrika boynuzundaki istikrarı ve ticari bağlantıları için risk oluşturuyor. Sudan, Türkiye'nin Afrika'daki en büyük ticari ortaklarından biriydi; savaş nedeniyle iki ülke arasındaki ticaret hacmi düştü. Ayrıca, istikrarsızlık bölgesel göçü artırarak Türkiye'ye yönelik düzensiz göç riskini de beraberinde getirebilir. Türkiye'nin, Sudan'da barış çabalarına daha aktif destek vermesi ve eğitim alanında somut projeler geliştirmesi, hem insani hem de stratejik açıdan önem taşıyor.
