Sudan'ın batısında, Çad sınırına yakın Kuzey Darfur eyaletinde Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (RSF) atfedilen saldırılarda çok sayıda köyün tamamen yıkıldığı ve binlerce sivilin zorunlu göçe zorlandığı bildiriliyor. Birleşmiş Milletler ve görgü tanıklarından gelen bilgilere göre, son bir hafta içinde yoğunlaşan çatışmalar, bölgedeki insani durumu daha da vahim hale getirdi. RSF milislerinin sistematik olarak sivilleri hedef aldığı, evleri ateşe verdiği ve tarım arazilerini tahrip ettiği belirtiliyor. Kaçan siviller, Çad sınırındaki geçici kamplara ulaşmaya çalışırken, yetersiz gıda, su ve sağlık hizmetleri nedeniyle büyük sıkıntı yaşıyor.
Gelişmenin arka planı: Darfur'da yeniden alevlenen şiddet
Sudan'da Nisan 2023'te ordunun RSF ile savaşa tutuşmasından bu yana ülke genelinde çatışmalar sürüyor. Darfur bölgesi, 2000'li yılların başındaki soykırım benzeri olayların gölgesinde, tarihsel olarak etnik temelli şiddete sahne olmuştu. Bugünkü RSF, o dönemde Arap milislerden oluşturulan ve daha sonra paramiliter bir güce dönüşen yapılanmanın devamı niteliğinde. Son saldırılar, RSF'nin bölgedeki kontrolünü genişletme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle Kuzey Darfur'da, RSF ile orduya bağlı güçler arasında stratejik noktalar için çatışmalar yaşanıyor. Saldırılarda hedef alınan köylerin çoğunun Zaghawa ve Masalit gibi etnik gruplara ait olduğu, bu nedenle etnik temizlik iddialarının gündeme geldiği aktarılıyor. BM verilerine göre, sadece bu yıl içinde Darfur genelinde 300 binden fazla kişi yerinden edilmiş durumda.
Bölgesel ve küresel boyut: Sınır aşan mülteci akını ve bölgesel istikrarsızlık
Çad hükümeti, Sudan'dan gelen mülteci akınının sınır kapasitesini zorladığını ve acil uluslararası yardım çağrısı yaptı. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, şu ana kadar 40 bin kişinin Çad'a geçtiğini, bu sayının önümüzdeki günlerde daha da artabileceğini belirtiyor. Ayrıca çatışmalar, Sudan'ın batı sınırında kaçakçılık ve silah ticaretinin artmasına neden oluyor. Bölge ülkeleri Libya, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Güney Sudan da çatışmalardan olumsuz etkileniyor. Afrika Birliği ve Arap Birliği, taraflara ateşkes çağrısı yaparken, somut bir ilerleme kaydedilmiş değil. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Darfur'da işlenen savaş suçlarıyla ilgili soruşturmaları ise devam ediyor. Ancak küresel güçlerin Sudan'daki çatışmaya yönelik ilgisi, Ukrayna ve Gazze gibi diğer krizlerin gölgesinde kalmış durumda. Çin ve Rusya'nın Sudan'da ekonomik çıkarları bulunmasına rağmen, şu ana kadar arabuluculuk rollerini üstlenmekten kaçındıkları görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki çatışmaların Türkiye açısından önemi, bölgesel istikrarsızlığın Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'na yayılma potansiyelidir. Türkiye, Sudan'da insani yardım faaliyetlerini yürütmekte ve geçmişte taraflar arasında arabuluculuk girişimlerinde bulunmuştur. Artan mülteci akını, Türkiye'nin insani diplomasi yükünü artırabilir. Ayrıca Sudan'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika boynuzu ve Sahra altı Afrika'daki ekonomik ve diplomatik yatırımlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türk dış politikasının, bölgede kalıcı barış için uluslararası çabalara destek vermesi ve insani yardım kanallarını açık tutması beklenmektedir.
