İran'a karşı yürütülen savaş, devlet sanatının uygulanmasında bir dizi zorunlu hatayı ve kendi kendine yapılan golleri gözler önüne serdi. Sağlam devlet sanatının amacı, bir devletin araçlarının ve yönetim repertuarının entegre bir şekilde uygulanmasıdır. Ancak günümüzde stratejik başarısızlıklar, bu entegrasyonun ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Jack Watling'in yakında çıkacak kitabı 'Statecraft: The New Rules of Power in a Divided World' (Macmillan, 2026), bu sorunları derinlemesine ele alıyor. Watling'e göre, modern devlet adamları, artan küresel bölünmeler karşısında geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığı bir dönemde, yeni kurallar geliştirmek zorunda.
Gelişmenin Arka Planı
İran savaşı, askeri müdahaleden diplomasiye, istihbarattan ekonomik yaptırımlara kadar birçok alanda koordinasyon eksikliklerini ortaya çıkardı. Watling, bu hataların sistematik olduğunu ve devletlerin iç siyasi dinamikleri, bürokratik yapıları ve uluslararası ittifaklardaki çatlaklar nedeniyle meydana geldiğini savunuyor. Örneğin, askeri operasyonlar diplomatik girişimlerle senkronize edilemedi, bu da savaşın hedeflerine ulaşmasını engelledi. Ayrıca, yaptırımların etkisizliği ve istihbarat hataları, devlet sanatının temel prensiplerinin ihlal edildiğini gösteriyor. Watling, bu durumun bir 'stratejik başarısızlık' çağına işaret ettiğini belirtiyor. Kitabında, devletlerin güç kullanımı, müzakere, ittifak yönetimi ve iç kamuoyu yönetimi gibi alanlarda yeni yaklaşımlar benimsemesi gerektiğini öne sürüyor.
Watling'in analizi, özellikle İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzu konusunda Batılı devletlerin yaşadığı başarısızlıkları mercek altına alıyor. Yazar, bu başarısızlıkların sadece operasyonel değil, aynı zamanda kavramsal olduğunu vurguluyor. Devlet adamları, uluslararası sistemin değişen doğasını anlamakta zorlanıyor ve eski paradigmalara bağlı kalıyor. Örneğin, geleneksel caydırıcılık stratejileri, İran gibi aktörler karşısında etkisiz kalıyor. Watling, 'bölünmüş bir dünyada' gücün yeni kurallarını tanımlarken, devletlerin esneklik, yaratıcılık ve uzun vadeli düşünme becerilerini geliştirmesi gerektiğini savunuyor.
Bölgesel veya Küresel Boyut
Watling'in kitabı, küresel güç mücadelesinin yeni dinamiklerini ele alıyor. Yazar, ABD, Çin, Rusya ve Avrupa Birliği gibi aktörler arasındaki rekabetin, devlet sanatını daha karmaşık hale getirdiğini belirtiyor. Özellikle Orta Doğu ve Asya-Pasifik bölgeleri, bu rekabetin en yoğun yaşandığı alanlar. İran savaşı, bölgesel güç dengesini değiştirirken, Suudi Arabistan, İsrail ve Türkiye gibi ülkelerin pozisyonlarını da etkiledi. Watling, devletlerin ittifakları yönetme biçiminin, gelecekteki çatışmaların seyrini belirleyeceğini söylüyor. Örneğin, İsrail'in İran'a yönelik operasyonları, ABD'nin bölgedeki angajmanını yeniden şekillendirdi. Aynı şekilde, Rusya ve Çin'in İran'la ilişkileri, Batılı güçlerin yaptırım politikalarını zorlaştırdı. Watling, bu durumun 'devlet sanatı' kavramının yeniden tanımlanması gerektiğini gösterdiğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler, Türk dış politikası için önemli çıkarımlar sunuyor. Türkiye, İran'la komşu olması ve bölgesel bir aktör olması nedeniyle, İran savaşının sonuçlarından doğrudan etkileniyor. Watling'in analizi, Türkiye'nin devlet sanatını yeniden değerlendirmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle, çoklu ittifak politikası (NATO üyeliği, Rusya ile ilişkiler) ve bölgesel kriz yönetimi, entegre bir yaklaşım gerektiriyor. Türkiye, diplomatik ve askeri araçları koordine etmede başarılı olursa, bölgesel istikrar ve kendi güvenliği için avantaj sağlayabilir. Aksi takdirde, stratejik başarısızlıklarla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle, Watling'in öne sürdüğü 'yeni kurallar', Türk karar alıcılar için yol gösterici olabilir.
