Almanya’nın Bonn kentinde 3-13 Haziran 2024 tarihleri arasında düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ara oturumları, yeni BM İklim Değişikliği Başkanı Simon Stiell’in sert uyarılarıyla başladı. Stiell, delegelere hitaben yaptığı konuşmada, iklim değişikliğiyle mücadelenin “insanlığın şimdiye kadar karşılaştığı en zorlu sınav” olduğunu belirterek, fosil yakıtlardan vazgeçme ve temiz enerjiye geçişin kaçınılmaz olduğunu vurguladı. Stiell, “Bu zorluğu küçümsemiyorum, ancak seçeneklerimiz sınırlı. Ya şimdi harekete geçeriz ya da daha ağır bedeller öderiz” ifadelerini kullandı.
Bonn Toplantıları ve İklim Diplomasisinin Mevcut Durumu
Bonn’daki haziran buluşmaları, yıl sonunda Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de yapılacak COP29 Zirvesi öncesindeki kritik ara dönemi oluşturuyor. Yaklaşık 6 bin delegenin katılımıyla gerçekleşen bu teknik oturumlarda, karbon piyasaları, iklim finansmanı, kayıp ve zarar fonu gibi tartışmalı konular masaya yatırılıyor. Stiell, müzakerelerin hızlanması gerektiğine dikkat çekerken, “Elimizdeki bilimsel veriler net: Sera gazı emisyonlarını 2030 yılına kadar yüzde 43 oranında azaltmazsak, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlama hedefi ulaşılmaz hale gelecek. Bu sadece bir hedef değil, aynı zamanda bir varoluş meselesidir” dedi. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, iklim finansmanında adalet ve şeffaflık talep ediyor. Gelişmiş ülkelerin 2009’da vaat ettiği 100 milyar dolarlık yıllık iklim fonunun ancak 2022’de tam olarak karşılanabildiği hatırlatılırken, yeni bir kolektif nicel hedefin (NCQG) belirlenmesi için baskı artıyor. Stiell bu konuda, “Finansman mevcut; yeterli siyasi irade ve hesap verebilir mekanizmalar oluşturmanın zamanı geldi” diye konuştu.
Küresel Enerji Dönüşümünde Çatlak Sesler
Bonn müzakerelerinde en çarpıcı anlaşmazlık, fosil yakıtların kademeli olarak azaltılmasına ilişkin yaşandı. Geçen yıl Dubai’deki COP28’de varılan “fosil yakıtlardan uzaklaşma” mutabakatına rağmen, bazı petrol üreticisi ülkeler ve gelişmekte olan ekonomiler geçiş sürecinin maliyetinden endişeli. Stiell, bu itirazlara rağmen kararlılık mesajı verdi: “Fosil yakıtlar çağının sonu kaçınılmazdır. Akıllı politikalarla bu dönüşümü adil hale getirebiliriz. Eski teknolojilere tutunmak, bizi sadece daha büyük krizlere sürükler. Yenilenebilir enerji artık en ucuz enerji kaynağıdır ve bu değişim aynı zamanda ekonomik bir fırsattır.” Öte yandan, sivil toplum örgütleri Bonn’daki ilerlemeyi yetersiz buluyor. Greenpeace, “Kelimenin tam anlamıyla zamanla yarışıyoruz; hükümetler hâlâ küçük adımlarla yetiniyor” açıklamasını yaparken, 350.org ise Stiell’in sözlerinin eyleme dönüşmediği sürece anlamsız kalacağını savundu.
Yeni İklim Başkanının Rolü ve COP29 Beklentisi
Simon Stiell, temmuz 2022’de görevi Michael Bloomberg’den devraldığından bu yana iklim müzakerelerine ivme kazandırmaya çalışıyor. Bonn’daki konuşması, Stiell’in “krizi yönetme” konusunda net bir tavır sergilediğini gösteriyor. Stiell, “Diplomasi yavaş bir süreçtir, ancak iklim değişikliği beklemeyi kaldıramaz. Bu nedenle Bonn’daki teknik müzakerelerin somut çıktılara dönüşmesi için herkesin sorumluluk alması gerekiyor” dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bonn’daki bu gelişmeler, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi ve yenilenebilir enerji yatırımları açısından kritik bir dönemeçte olduğunu gösteriyor. Türkiye, Paris Anlaşması’nı 2021’de onaylamış olsa da, fosil yakıt sübvansiyonlarını azaltma ve kömürden çıkış konusunda somut adımlardan kaçınıyor. Bonn’da tartışılan iklim finansmanı mekanizmaları, Türkiye’nin yeşil dönüşümünü hızlandırmak için ek kaynak yaratabilir. Ancak mevcut ekonomik kriz ve enerji bağımlılığı, hızlı bir dönüşümün önündeki engeller. Türkiye’nin bu süreçte hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler arasında bir köprü rolü oynaması, kendi çıkarlarına da hizmet edebilir. Aksi takdirde, artan iklim felaketleri (kuraklık, sel, orman yangınları) ülkeyi daha ağır maliyetlerle karşı karşıya bırakacaktır.
