İngiltere Başbakanı Keir Starmer, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran ile varılacak olası bir nükleer anlaşmanın yalnızca geçici değil, kalıcı bir barış ve istikrar sağlaması gerektiğini vurguladı. Middle East Eye'ın haberine göre, iki lider arasındaki bu kritik temas, Tahran yönetiminin uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı ve Batılı istihbarat örgütlerinin İran'ın nükleer silah kapasitesine birkaç ay içinde ulaşabileceği uyarıları yaptığı bir dönemde gerçekleşti. Görüşmede Starmer, uluslararası toplumun İran'ın nükleer programına yönelik ortak bir tutum sergilemesinin önemine dikkat çekti ve anlaşmanın yalnızca uranyum zenginleştirmeyi sınırlamakla kalmayıp, bölgesel güvenlik dinamiklerini de kapsaması gerektiğini belirtti.
Görüşmenin Arka Planı: Kırılgan Diplomasi
Starmer ve Trump arasındaki telefon görüşmesi, İran'ın son haftalarda uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'ın üzerine çıkarması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin ülkeye erişiminin kısıtlanması sonrası geldi. ABD merkezli düşünce kuruluşları, İran'ın nükleer silah üretmek için gereken fisil malzemeye birkaç hafta içinde ulaşabileceğini tahmin ediyor. Starmer, Trump'a İngiltere'nin bu konuda ABD ile tam bir koordinasyon içinde olduğunu ancak herhangi bir anlaşmanın uzun vadeli bir perspektifle tasarlanması gerektiğini iletti. İngiltere Başbakanlık ofisi açıklamasında, Starmer'ın özellikle İran'ın balistik füze programı ve bölgesel milis güçlerine verdiği desteğin anlaşma kapsamında ele alınması gerektiğine işaret ettiği belirtildi.
Trump yönetimi ise daha önce İran ile kapsamlı bir anlaşma yerine, nükleer faaliyetlerin dondurulması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören geçici bir mutabakata sıcak baktığını sinyallemişti. Ancak Starmer'ın bu çıkışı, Avrupalı müttefiklerin anlaşmanın geçici olmaması konusunda ABD'yi ikna etmeye çalıştığını gösteriyor. Görüşmede ayrıca, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin rolü ve anlaşmanın uluslararası hukuk çerçevesine oturtulması da ele alındı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Suudi Arabistan ve İsrail'in Endişeleri
İran'ın nükleer programı yalnızca Batı için değil, Orta Doğu'daki bölgesel aktörler için de ciddi bir tehdit oluşturuyor. Suudi Arabistan, İran'ın nükleer silah elde etmesi durumunda kendisinin de benzer bir yola gireceğini açıkça ifade etmişti. İsrail ise uzun süredir İran'ın nükleer tesislerine yönelik askeri operasyon seçeneğini masada tutuyor. Starmer'ın Trump'a kalıcı barış vurgusu yapması, İsrail ve Suudi Arabistan'ın bu endişelerini dolaylı olarak yansıtıyor. Bölgedeki bir nükleer silahlanma yarışı, yalnızca Orta Doğu'yu değil, Avrupa ve Asya'yı da etkileyebilecek bir istikrarsızlık dalgasına yol açabilir.
Küresel ölçekte ise, İran ile olası bir anlaşma, Rusya ve Çin'in tutumuna bağlı. Moskova ve Pekin, BM Güvenlik Konseyi'nde İran'a yönelik yaptırımların devamına karşı çıkarken, Tahran'la ticari ilişkilerini sürdürüyor. Starmer'ın girişimi, Avrupalı güçlerin anlaşma sürecinde daha proaktif bir rol oynama isteğini ortaya koyuyor. İngiltere, Fransa ve Almanya'nın (E3) arabuluculuk çabaları, ABD'nin tek taraflı yaklaşımına alternatif bir yol sunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'ın kuzey komşusu ve enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü İran doğalgazından karşılıyor. Olası bir nükleer anlaşma, İran üzerindeki yaptırımların hafiflemesi ve enerji ticaretinin artması anlamına gelebilir. Ancak Türkiye aynı zamanda İran'ın bölgesel nüfuzunun (Suriye, Irak, Yemen) sınırlanmasını da istiyor. Starmer'ın kalıcı barış vurgusu, Türkiye'nin de savunduğu kapsamlı bir yaklaşıma işaret ediyor. Ankara, İran'ın nükleer silah elde etmesine karşı olmakla birlikte, askeri müdahale yerine diplomatik çözümden yana. Ancak Trump yönetiminin İsrail yanlısı tutumu ve İran'a yönelik maksimum baskı politikası, Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını daraltabilir. Bu gelişme, Türkiye'nin hem Batı hem de İran ile dengeli bir dış politika yürütme becerisini test ediyor.
