Sri Lanka, kendi karasuları yakınında yakıt ve gıda stokları tükenen İran gemilerine derhal yardım etme planı olmadığını duyurdu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Thushara Rodrigo, ülkesinin herhangi bir yardımı değerlendirmeden önce ulusal çıkarlarını ön planda tutacağını belirtti. Açıklama, İran'a ait olduğu belirtilen gemilerin Sri Lanka açıklarında zor durumda olduğu yönündeki haberlere yanıt olarak geldi.
Gelişmenin arka planı
Edinilen bilgilere göre, Sri Lanka sularına yakın seyreden İran bandıralı gemilerde yakıt ve gıda sıkıntısı yaşandığı öne sürülmüştü. Ancak Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Thushara Rodrigo, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, hükümetin henüz somut bir yardım planı olmadığını söyledi. Rodrigo, "Her şeyden önce ulusal çıkarlarımızı korumak zorundayız. Bu tür talepleri değerlendirirken kendi güvenliğimizi ve kaynaklarımızı göz önünde bulundururuz" ifadelerini kullandı.
Sri Lanka, son yıllarda ekonomik krizle boğuşuyor. 2022'de yaşanan döviz krizi, yakıt ve gıda ithalatında ciddi sıkıntılara yol açmış, ülke temerrüde düşmüştü. Halen Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yürütülen kurtarma programı çerçevesinde ekonomik istikrarı sağlamaya çalışan Sri Lanka'nın, kendi kaynakları kısıtlıyken başka ülkelere yardım etme kapasitesi sınırlı. Bu nedenle hükümetin temkinli tutumu, iç kamuoyunda da geniş yankı bulmadı.
İran gemilerinin durumu ise belirsizliğini koruyor. Gemilerin hangi amaçla Sri Lanka açıklarında bulunduğu, kaç gündür beklediği ve kaç kişinin bulunduğu gibi detaylar henüz netleşmedi. Sri Lanka makamları, gemilerin uluslararası sulara yakın konumda olduğunu, karasularına giriş yapmadığını belirtiyor. Uzmanlar, İran'ın yaptırımlar altında olması nedeniyle bu tür yardım taleplerinin diplomatik açıdan hassas olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Olay, Hint Okyanusu'nda artan jeopolitik gerilimlerin bir yansıması olarak görülüyor. İran, ABD yaptırımları nedeniyle uzun süredir ekonomik baskı altında ve deniz ticaretinde çeşitli zorluklarla karşılaşıyor. Sri Lanka ise Hindistan ve Çin arasında denge politikası izleyen bir ülke. Hindistan, Sri Lanka'nın geleneksel müttefiki olarak bilinirken, Çin son yıllarda altyapı yatırımlarıyla ülkedeki etkisini artırdı. İran gemilerine yardım konusu, Sri Lanka'nın dış politikada ne kadar bağımsız hareket edebileceğini de test ediyor.
Öte yandan, uluslararası deniz hukuku çerçevesinde, kıyı devletlerinin karasularında yardım talep eden gemilere insani yardım sağlama yükümlülüğü bulunuyor. Ancak gemilerin karasularına girmemesi halinde bu yükümlülük ortadan kalkıyor. Sri Lanka'nın açıklaması, gemilerin karasuları dışında olduğu yönündeki değerlendirmeyle uyumlu. Yine de insani açıdan gemilerdeki mürettebatın durumu endişe yaratıyor. Uluslararası Kızılhaç gibi kuruluşların devreye girip girmeyeceği ise belirsiz.
Bölgesel uzmanlar, Sri Lanka'nın bu tutumunun arkasında ekonomik kırılganlığın yanı sıra Batı ile ilişkileri bozmama isteğinin de yattığını belirtiyor. İran'a yardım, ABD'nin yaptırımlarını ihlal anlamına gelebilir ve Sri Lanka'nın IMF programını riske atabilir. Bu nedenle Kolombo yönetimi, henüz resmi bir adım atmaktan kaçınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Hint Okyanusu ve Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik ve diplomatik çıkarları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda Asya'ya açılım politikası kapsamında Sri Lanka ile ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Sri Lanka'nın yaşadığı ekonomik zorluklar, Türk müteahhitlik ve ticaret firmaları için fırsatlar yaratabilir. Öte yandan İran gemilerine yardım konusu, Türkiye'nin de karşılaşabileceği türden bir dış politika ikilemini yansıtıyor: insani yardım ile ulusal çıkar ve yaptırım riskleri arasında denge kurmak. Türkiye, İran ile ilişkilerinde benzer hassasiyetleri gözetiyor. Ayrıca olay, Hint Okyanusu'ndaki deniz güvenliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor; Türkiye'nin bölgedeki deniz ticaret yollarının güvenliğine yönelik ilgisi artıyor.
