ABD'de Sosyal Güvenlik sisteminin reformu yıllardır siyasetin çözemediği bir sorun olarak duruyor. Columbia Üniversitesi ekonomi profesörü ve eski Beyaz Saray Ekonomi Danışmanları Konseyi Başkanı Glenn Hubbard, siyasetçilerin bu konuda başarısız olduğunu belirterek, Avrupa'da benzer sorunların çözümünde etkili olan vatandaş meclisi modelinin ABD'de de denenmesi gerektiğini savundu. Hubbard, Financial Times'da yayımlanan analizinde, Sosyal Güvenlik'in mali sürdürülebilirliği için acil adımlar atılması gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Sosyal Güvenlik sistemi, 1935'te kurulduğundan bu yana milyonlarca Amerikalıya emeklilik, malullük ve ölüm aylığı sağlıyor. Ancak nüfusun yaşlanması ve doğum oranlarının düşmesi, sistemin finansmanını tehdit ediyor. Sosyal Güvenlik Vakfı'nın (Social Security Trust Fund) 2034 yılına kadar tükenmesi bekleniyor; bu tarihten sonra mevcut gelirler, vaat edilen yardımların yalnızca %77'sini karşılayabilecek. Kongre'de Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında vergi artışları, emeklilik yaşının yükseltilmesi veya yardımların kısılması gibi seçenekler üzerinde bir uzlaşı sağlanamıyor.
Hubbard, siyasetçilerin kısa vadeli seçim kaygılarıyla hareket ettiğini ve bu yapısal sorunu çözmekten kaçındığını belirtiyor. Bu noktada, Avrupa'da İrlanda, Belçika ve Fransa gibi ülkelerde uygulanan vatandaş meclisleri (citizens' assembly) modelini hatırlatıyor. Bu modelde, rastgele seçilen bir grup vatandaş, uzman sunumlarını dinleyerek ve tartışarak belirli bir politika konusunda öneri geliştiriyor. Örneğin İrlanda'da kürtaj ve eşcinsel evlilik gibi hassas konularda toplanan vatandaş meclisleri, siyasetçilere yol gösterici raporlar sunmuş ve referandum süreçlerine öncülük etmişti. Hubbard, benzer bir meclisin Sosyal Güvenlik reformu için de kullanılabileceğini, böylece siyasetçilerin üzerindeki baskının bir kısmının paylaşılabileceğini ve daha kalıcı çözümler üretilebileceğini ifade ediyor.
Vatandaş meclisinin işleyişi şöyle olabilir: Kongre tarafından belirlenen bir çerçevede, demografik olarak temsili bir vatandaş grubu, Sosyal Güvenlik'in finansmanı, yardım seviyeleri ve emeklilik yaşı gibi konularda uzman görüşlerini dinleyecek, ardından çözüm önerileri paketleyecek. Bu öneriler bağlayıcı olmasa da, siyasi partilerin ortak bir zemin bulmasına yardımcı olabilir. Hubbard'a göre, böyle bir süreç, halkın sisteme olan güvenini artırabilir ve popülist vaatlerin önüne geçebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sosyal Güvenlik reformu yalnızca ABD'nin iç meselesi değil; küresel ekonomi ve finans piyasaları açısından da önemli. ABD'nin sosyal güvenlik harcamaları, federal bütçenin en büyük kalemlerinden biri ve bütçe açıkları üzerinden dünya faiz oranlarını etkiliyor. Sistemin sürdürülemez hale gelmesi, ABD tahvil piyasasında dalgalanma yaratabilir ve küresel yatırımcı güvenini sarsabilir. Ayrıca, yaşlanan nüfus sorunu sadece ABD'de değil, Japonya, Almanya, İtalya ve Türkiye gibi birçok ülkede de benzer baskılar oluşturuyor. Vatandaş meclisi modeli, bu ülkeler için de bir alternatif olarak tartışılıyor.
Avrupa'da vatandaş meclisleri genellikle anayasal reformlar, iklim politikaları ve seçim sistemi değişiklikleri gibi konularda kullanıldı. Fransa'da 2019-2020'de toplanan İklim Vatandaş Meclisi, hükümete 149 öneri sunmuş, ancak bazı öneriler yasalaşmış, bazıları ise rafa kalkmıştı. Bu deneyim, vatandaş meclislerinin etkisinin siyasi iradeye bağlı olduğunu gösteriyor. Yine de Hubbard, Sosyal Güvenlik gibi teknik ve uzun vadeli bir konuda, vatandaşların sağduyusuna güvenilmesi gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) benzer bir demografik ve mali baskı altında. Emeklilik yaşının düşüklüğü, kayıt dışı istihdam ve prim afları sistemi zorluyor. Türkiye'de de siyasetçilerin kısa vadeli popülist politikaları nedeniyle kapsamlı bir reform yapılamıyor. Hubbard'ın önerisi, Türkiye için de ilham verici olabilir: rastgele seçilmiş vatandaşlardan oluşan bir meclis, emeklilik yaşı, prim oranları ve yardım seviyeleri gibi konularda öneriler geliştirebilir. Ancak Türkiye'de sivil toplum ve katılımcı demokrasi kültürünün zayıflığı, böyle bir modelin başarı şansını düşürebilir. Yine de küresel bir trend olarak vatandaş meclisleri, Türkiye'nin de gündemine girebilir.
