Somali'nin gururu olan Dünya Kupası hakemi Omar Artan, ABD Başkanı Donald Trump'ın sınır polisi tarafından 11 saat alıkonulmasının ardından ülkesinde kahraman gibi karşılandı. Başkent Mogadişu'da kalabalık bir destekçi grubu ve hükümet yetkilileri tarafından karşılanan Artan, 2030 Dünya Kupası'nda maç yönetme sözü verdi. 28 yaşındaki hakem, ABD'ye giriş yapmak üzereyken Detroit Havalimanı'nda durduruldu ve sorgulandı. Artan, Somali Futbol Federasyonu'nun davetlisi olarak katılacağı bir etkinlik öncesinde yaşadığı bu deneyimi “travmatik” olarak nitelendirdi.
Gelişmenin arka planı
Omar Artan, Somali'nin en tanınmış uluslararası hakemlerinden biri. 2022 Katar Dünya Kupası'nda maç yöneten Artan, ülkesinde futbolun gelişmesi için önemli bir figür haline geldi. 24 Mart'ta ABD'ye gitmek üzere yola çıkan Artan, Detroit Havalimanı'nda ABD Gümrük ve Sınır Koruması (CBP) yetkilileri tarafından durduruldu. Yetkililer, Artan'ın vizyonunu sorguladı ve kendisini 11 saat boyunca gözaltında tuttu. Artan, bu süreçte kendisine “neden Amerika'ya geliyorsun?” gibi sorular sorulduğunu ve hiçbir gerekçe gösterilmeksizin bir odaya kapatıldığını belirtti. Serbest bırakıldıktan sonra Somali'ye dönen Artan, “Bana ne yaptıklarını, neden beni alıkoyduklarını anlayamadım. Bu tamamen bir insan hakları ihlaliydi,” dedi.
Somali hükümeti, Artan'ın alıkonulmasını kınadı ve ABD'den resmi bir açıklama talep etti. Somali Dışişleri Bakanlığı, “Hakem Artan, uluslararası bir spor figürüdür ve bu tür bir muameleyi hak etmemektedir,” ifadelerini kullandı. Olay, ABD'nin Trump yönetimi döneminde uyguladığı katı göç politikalarının bir yansıması olarak görülüyor. Trump'ın Müslüman çoğunluklu ülkelere yönelik seyahat yasağı, bu tür vakaların artmasına neden olmuştu. Artan, Somali'nin yanı sıra Katar'da da birçok kez maç yönetmesine rağmen ABD tarafından şüpheli olarak değerlendirildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Olay, Afrika ülkeleri ve Batı arasındaki güven sorununu bir kez daha gündeme getirdi. Somali, yıllardır iç savaş ve terörle mücadele eden bir ülke olarak uluslararası alanda zor bir imaja sahip. Ancak Artan gibi başarılı isimler, ülkenin olumlu yönlerini temsil ediyor. ABD'nin bu tür uygulamaları, Afrika'daki meşruiyetini sorgulatıyor. Öte yandan, Artan'ın kahraman gibi karşılanması, Somali'de bir birlik ve gurur duygusu yarattı. Sosyal medyada #FreeOmarArtan etiketiyle kampanyalar düzenlendi ve birçok Afrikalı sporcu, Artan'a destek verdi.
2030 Dünya Kupası'na ev sahipliği yapacak olan Fas, Portekiz ve İspanya, bu tür olayların sporun birleştirici gücünü gölgelememesi gerektiğini vurguladı. FIFA, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı ancak Artan'ın hakemlik kariyerine saygı duyduğunu belirten bir kaynaktan sızan bilgiler var. Artan, 2030'da maç yönetme sözü vererek, bu olayın kendisini yıldırmadığını gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası bağlamında önem taşıyor. Türkiye, Somali başta olmak üzere birçok Afrika ülkesiyle güçlü diplomatik ve ekonomik ilişkiler kurmuş durumda. Artan'ın ABD tarafından alıkonulması, Batı'nın Afrika'ya yönelik önyargılarını bir kez daha ortaya koyarken, Türkiye'nin bu ülkelerle kurduğu saygı temelli ilişkilerin önemini vurguluyor. Türkiye, Somali'deki büyükelçiliği ve kalkınma projeleriyle Artan gibi isimlerin yetişmesine katkıda bulunmuş bir ülke. Bu tür olaylar, Türkiye'nin “gönül coğrafyası” söyleminin pratikte ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor. Ancak, doğrudan bir Türkiye etkisi olmadığı için sadece bölgesel bir yorum yapılabilir.
