Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi (SOCAR), Fransız TotalEnergies, Birleşik Arap Emirlikleri merkezli ADNOC'un yatırım kolu XRG ve Türkiye'nin doğal gaz iletim şirketi BOTAŞ arasında, Hazar Denizi'ndeki Absheron açık deniz sahasından 2029 yılı itibarıyla doğal gaz ihracatını öngören uzun vadeli bir anlaşma imzalandı. Anlaşma, son yıllarda Rusya'ya alternatif arayan Avrupa'nın enerji arz güvenliği açısından kilit öneme sahip Güney Gaz Koridoru'nu daha da güçlendirecek. SOCAR Başkanı Rovşen Necef, anlaşmanın Azerbaycan'ın bölgesel enerji oyuncusu rolünü pekiştirdiğini belirtirken, TotalEnergies CEO'su Patrick Pouyanné ise ortaklığın karbonsuzlaştırma hedefleriyle uyumlu olduğunu vurguladı. Anlaşma kapsamında Absheron sahasının üretim kapasitesinin 2029'a kadar yıllık 5 milyar metreküpe çıkarılması planlanıyor.
Gelişmenin arka planı: Absheron sahası ve Güney Gaz Koridoru
Absheron sahası, Bakü'nün yaklaşık 100 kilometre güneydoğusunda, Hazar Denizi'nin Azerbaycan sektöründe yer alıyor. Sahadaki ilk keşif 2011 yılında yapıldı ve doğal gaz rezervlerinin yaklaşık 300 milyar metreküp olduğu tahmin ediliyor. SOCAR ve TotalEnergies'in yanı sıra ADNOC'un da %30 hisseyle katıldığı projede, üretimin 2029'da başlaması öngörülüyor. Bu anlaşma, SOCAR'ın mevcut Şah Deniz sahasına ek olarak Avrupa'ya yeni bir kaynak sunuyor. Güney Gaz Koridoru, Azerbaycan gazını Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyan Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) ve Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) gibi altyapıları içeriyor. Avrupa Birliği, 2022'de Ukrayna savaşının ardından Rus gazına bağımlılığı azaltmak için bu koridoru stratejik öncelik olarak belirlemişti. Absheron'dan yapılacak ihracat, koridorun kapasitesini artırarak Avrupa'nın enerji çeşitliliğine katkı sağlayacak.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji jeopolitiğinde yeni denklem
Anlaşma, küresel enerji piyasalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. TotalEnergies ve ADNOC gibi devlerin Hazar bölgesine yatırım yapması, Batı'nın alternatif enerji kaynakları arayışını yansıtıyor. Özellikle Avrupa'nın Rus gazına yönelik yaptırımları ve Ukrayna savaşı, Orta Asya ve Hazar bölgesini daha cazip hale getirdi. Analistlere göre, anlaşma Azerbaycan'ı sadece bir transit ülke değil, aynı zamanda önemli bir üretici ve ihracatçı olarak konumlandırıyor. BOTAŞ'ın dahil olduğu bu ortaklık, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefiyle de örtüşüyor. Uzmanlar, anlaşmanın Avrupa'nın enerji arz güvenliğine katkısının yanı sıra, Azerbaycan- Türkiye enerji işbirliğini de derinleştirdiğini belirtiyor. Bununla birlikte, Absheron gazının 2029'a kadar devreye girmesi, Avrupa'nın kısa vadeli ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalabilir; ancak orta ve uzun vadede stratejik bir seçenek sunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel enerji merkezi olma stratejisi açısından kritik bir adımdır. BOTAŞ'ın anlaşmada yer alması, Türkiye'nin Güney Gaz Koridoru'ndaki kilit rolünü pekiştirmektedir. Anlaşma sayesinde Türkiye, hem transit gelirlerini artıracak hem de kendi enerji arz güvenliğini çeşitlendirecektir. Ayrıca, Azerbaycan ile enerji işbirliğinin derinleşmesi, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı güçlendirecek ve Türkiye'nin Orta Asya enerji kaynaklarına erişimini kolaylaştıracaktır. Bu ortaklık, aynı zamanda Avrupa ile enerji diyaloğunda Türkiye'nin elini güçlendirecek ve Rusya'ya alternatif kaynak arayışında önemli bir rol üstlenmesini sağlayacaktır.
