Sırbistan Devlet Başkanı Aleksandar Vučić, ülkeyi aylardır sarsan yolsuzluk iddialarına yönelik kitlesel protestoların ardından istifa ettiğini açıkladı. Başkent Belgrad'da düzenlediği basın toplantısında konuşan Vučić, görevi bırakma kararının ülkeyi erken seçime götüreceğini ve yeni hükümetin kurulması için gerekli sürecin başlatıldığını duyurdu. Böylece 2014'ten bu yana önce başbakan, ardından 2017'den itibaren devlet başkanı olarak Sırbistan siyasetine damga vuran Vučić dönemi sona ermiş oldu. Karar, ülkede son on yılın en büyük siyasi çalkantısının doruk noktası olarak değerlendiriliyor.
Protestoların Gölgesinde Bir İstifa
Vučić'in istifası, Sırbistan'ın kuzeyindeki Novi Sad kentinde 1 Kasım 2024'te meydana gelen ve 16 kişinin hayatını kaybettiği tren garı kazasının ardından tetiklenen gösterilerin bir sonucu. Kazanın ihmaller zincirinden kaynaklandığı iddiaları, hükümete yönelik öfkeyi artırdı. Öğrenciler, sendikalar, muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşlarının bir araya gelmesiyle başlayan protestolar kısa sürede ülke geneline yayıldı. Göstericiler yalnızca kazanın sorumlularının hesap vermesini değil, aynı zamanda kamu ihalelerindeki yolsuzluklar, medya özgürlüğünün kısıtlanması ve yargı bağımsızlığının zedelenmesi gibi daha geniş sorunları da dile getirdi.
Hükümet karşıtı gösteriler aylarca sürdü ve zaman zaman şiddet olayları yaşandı. Polisin müdahalesi ve gözaltılar, uluslararası kamuoyunda da geniş yankı buldu. Avrupa Birliği ve insan hakları örgütleri, Sırbistan'daki demokratik gerilemeye dikkat çekerek yetkililere itidal çağrısı yaptı. Vučić ise protestoları dış güçlerin kışkırttığını savunarak meşruiyetini korumaya çalıştı; ancak sokak baskısı ve kamuoyu yoklamalarındaki erime, siyasi manevra alanını daralttı.
İstifa kararının ardından Sırbistan Anayasası'na göre devlet başkanlığı görevini geçici olarak Meclis Başkanı üstlenecek. Anayasal süreç uyarınca 60 gün içinde erken genel seçimlerin yapılması gerekiyor. Seçim takvimi netleşirken, Sırbistan İlerici Partisi (SNS) içinde yeni bir liderlik arayışı başladı. Vučić'in istifası, partinin seçim stratejisini de derinden etkileyecek. Muhalefet cephesi ise bir araya gelerek ortak aday veya ittifak arayışında. Ancak muhalefetin parçalı yapısı, seçimlerde tek ses olma olasılığını zayıflatıyor.
Balkanlar ve Avrupa İçin Anlamı
Sırbistan, Batı Balkanlar'ın en büyük ekonomisi ve bölgesel istikrarın kilit ülkelerinden biri. Vučić döneminde Sırbistan, bir yandan Avrupa Birliği üyelik müzakerelerini sürdürürken diğer yandan Rusya ve Çin ile yakın ilişkiler geliştirdi. Ülke, Rusya'ya uygulanan yaptırımlara katılmadı ve askeri açıdan tarafsızlığını korudu. Bu denge politikası, Batı'nın zaman zaman tepkisini çekse de Vučić'in iç siyasetteki gücünü pekiştirdi. Şimdi erken seçimler, Sırbistan'ın dış politika yöneliminde bir değişiklik olup olmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Avrupa Birliği, Sırbistan'daki gelişmeleri yakından izliyor. Brüksel, Belgrad'ın Kosova ile normalleşme diyaloğunda ilerleme kaydedememesinden zaten rahatsızdı. Yeni hükümetin bu süreçte daha yapıcı bir tutum alması bekleniyor. Öte yandan Rusya'nın Balkanlar'daki etkisi, Batı için stratejik bir endişe kaynağı. Sırbistan'daki siyasi belirsizlik, Moskova'nın bölgedeki nüfuzunu artırma fırsatı bulabileceği yorumlarına yol açıyor. Çin'in de altyapı yatırımları ve ekonomik işbirliği üzerinden Sırbistan'da önemli bir varlığı bulunuyor.
Erken seçimler, Sırbistan'ın demokratikleşme sürecine ivme kazandırabilir mi? Muhalefet, seçimlerin adil koşullarda yapılması için uluslararası gözlemcilerin sürece dahil edilmesini talep ediyor. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) seçim izleme misyonu, yakın zamanda Sırbistan'a bir heyet gönderebilir. Seçim sonuçları, ülkenin AB perspektifini ve bölgesel dengeleri doğrudan etkileyecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sırbistan'daki siyasi değişim, Türkiye'nin Balkanlar politikası açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Sırbistan ile son yıllarda ekonomik ve ticari ilişkilerini güçlendirdi; Türk yatırımları özellikle inşaat, tekstil ve bankacılık sektörlerinde yoğunlaştı. Vučić yönetimi, Türkiye ile iyi ilişkiler sürdürüyordu. Erken seçimler sonrası kurulacak yeni hükümetin bu çizgiyi koruyup korumayacağı belirsiz. Ayrıca Sırbistan'ın Kosova ile diyaloğu ve Rusya'ya yönelik tutumu, Türkiye'nin bölgesel denge politikalarını etkileyebilir. Türkiye, Batı Balkanlar'da istikrarın korunmasına ve ticari ilişkilerin kesintisiz sürmesine önem veriyor.
