Sırbistan'da iki yıldır devam eden öğrenci protestoları, ülkenin 12 yıllık Sırp İlerleme Partisi (SNS) iktidarını tehdit eden bir seçim atmosferine dönüştü. 17 Aralık Pazar günü yapılacak genel seçimler, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'in liderliğindeki hükümetin geleceğini belirleyecek. Öğrenci hareketi, eğitim reformu ve yolsuzlukla mücadele talepleriyle başladı, ancak kısa sürede hükümet karşıtı geniş bir toplumsal harekete evrildi.
Protestoların Arka Planı
2021 yılında Belgrad Üniversitesi'nde başlayan öğrenci eylemleri, hükümetin eğitim bütçesindeki kesintileri ve akademik özgürlüklere yönelik baskıları protesto etmek amacıyla düzenlendi. Ancak hükümetin sert müdahalesi ve gözaltılar, hareketin tabanını genişletti. Öğrenciler, Vučić yönetimini otoriterleşmek, medyayı kontrol altına almak ve yargı bağımsızlığını zayıflatmakla suçluyor. Sırbistan'da son yıllarda basın özgürlüğü endekslerinde yaşanan düşüş, protestocuların en sık dile getirdiği konular arasında.
Protestolar, özellikle başkent Belgrad ve Novi Sad gibi büyük şehirlerde yoğunlaşıyor. Öğrenciler, sosyal medya üzerinden örgütlenerek geniş kitlelere ulaşıyor. Hareketin liderleri, siyasi partilerle doğrudan bağlantılı olmadıklarını ve bağımsız bir sivil toplum hareketi olduklarını vurguluyor. Ancak muhalefet partileri, seçimlerde bu hareketin enerjisinden faydalanmayı umuyor.
Seçim kampanyası döneminde muhalefet, öğrenci protestolarının taleplerini benimseyerek ortak bir seçim stratejisi geliştirdi. Ancak muhalefetin parçalı yapısı, Vučić'in SNS partisinin avantajını koruyabileceği yorumlarına yol açıyor. Anketler, SNS'in hala önde olduğunu gösterse de, öğrenci hareketinin genç seçmen üzerindeki etkisi belirsizliğini koruyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sırbistan, Batı Balkanlar'ın istikrarı açısından kilit bir ülke konumunda. Vučić hükümeti, AB üyelik sürecinde önemli bir aktör olarak görülüyor ancak Rusya ile yakın ilişkileri ve Kosova konusundaki tutumu Batı ile zaman zaman gerilim yaratıyor. Seçim sonuçları, Sırbistan'ın AB ve Rusya arasındaki denge politikasını etkileyebilir. Özellikle AB, Sırbistan'ın Rusya'ya yönelik yaptırımlara katılmamasını eleştiriyor.
Öğrenci hareketi, diğer Balkan ülkelerindeki benzer sivil toplum hareketlerine de ilham kaynağı olabilir. Bosna-Hersek, Karadağ ve Kuzey Makedonya'da da gençlik hareketleri, yolsuzluk ve otoriterleşme karşıtı eylemler düzenliyor. Sırbistan'daki seçim sonuçları, bölgedeki demokratikleşme dinamiklerini etkileme potansiyeli taşıyor.
Uluslararası gözlemciler, seçimlerin adil ve özgür koşullarda yapılıp yapılmayacağını yakından takip ediyor. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) seçim gözlem heyeti, Sırbistan'daki seçimleri izleyecek. Seçim sonuçlarının meşruiyeti, Sırbistan'ın AB ile ilişkilerinde belirleyici olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sırbistan'daki siyasi gelişmeler, Türkiye'nin Balkanlar'daki stratejik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Vučić hükümeti, Türkiye ile ekonomik ve siyasi ilişkilerde işbirliğini sürdürüyor; özellikle enerji ve ticaret alanında önemli anlaşmalar mevcut. Olası bir iktidar değişikliği, Türkiye'nin bölgedeki yatırımları ve diplomatik dengeleri açısından belirsizlik yaratabilir. Ancak öğrenci hareketinin Batı yanlısı bir çizgide olması, Türkiye'nin Sırbistan ile ilişkilerinde yeni bir denge kurmasını gerektirebilir. Türkiye, Balkanlar'da istikrarın korunmasına önem veriyor ve seçim sonuçları ne olursa olsun, karşılıklı saygı temelinde ilişkileri sürdürmeye hazır olduğunu göstermesi bekleniyor.
