Sırbistan, İsrail yapımı insansız hava araçlarını (İHA) monte etmek üzere yeni bir fabrika açtı. Başkent Belgrad yakınlarındaki tesisin açılışı, Sırbistan'ın savunma sanayii kapasitesini güçlendirme ve İsrail ile askeri işbirliğini derinleştirme yönündeki son adımı olarak değerlendiriliyor. Eleştirmenler, Sırbistan'ın İsrail ile askeri bağlarının son dönemde önemli ölçüde arttığını ve bunun bölgesel dengeleri etkileyebileceğini savunuyor.
Askeri İşbirliğinin Arka Planı
Sırbistan ile İsrail arasındaki savunma işbirliği son yıllarda istikrarlı bir şekilde genişliyor. İsrail merkezli İHA üreticisi Elbit Systems veya Israel Aerospace Industries (IAI) gibi şirketlerle yapılan anlaşmalar kapsamında Sırbistan, Hermes 450 veya benzeri modelleri envanterine katmayı planlıyor. Yeni fabrika, bu İHA'ların yerel olarak monte edilmesini ve belki de ilerleyen aşamalarda parça üretimini sağlayacak. Sırbistan Savunma Bakanlığı, tesisin ülkenin teknolojik bağımsızlığına katkı sağlayacağını ve istihdam yaratacağını vurguluyor.
Ancak bu gelişme, Sırbistan'ın geleneksel olarak dengeli dış politikasıyla çelişiyor. Sırbistan, Rusya ve Çin ile de yakın ilişkilere sahip. İsrail ile askeri işbirliğinin artması, Batı ile ilişkileri güçlendirme çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, İsrail'in Filistin politikalarına yönelik eleştiriler Sırbistan'da da zaman zaman dile getiriliyor. Eleştirmenler, İsrail ile askeri bağların Sırbistan'ın insan hakları siciline gölge düşürebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Balkanlar'da askeri dengeler açısından Sırbistan'ın İHA kapasitesini artırması, komşuları tarafından dikkatle izleniyor. Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Kosova gibi ülkeler, Sırbistan'ın askeri güçlenmesini kendi güvenlikleri için bir tehdit olarak görebilir. Nitekim Kosova, yakın zamanda Türkiye'den Bayraktar TB2 İHA'ları satın alarak kendi savunmasını güçlendirmeye çalışmıştı. Sırbistan'ın İsrail İHA'ları, bölgede bir silahlanma yarışını tetikleyebilir.
Küresel ölçekte ise İsrail, İHA teknolojisinde dünyanın önde gelen ülkelerinden biri. İsrail yapımı İHA'lar, Azerbaycan'dan Hindistan'a kadar birçok ülkede kullanılıyor. Sırbistan'ın bu kulübe katılması, İsrail'in savunma ihracatındaki başarısını pekiştiriyor. Aynı zamanda, ABD'nin Sırbistan'a uyguladığı silah ambargosunun (1990'lardan kalma) etkisini kırmak için bir adım olarak da görülebilir. ABD, Sırbistan'a doğrudan silah satışı yapmıyor ancak İsrail üzerinden dolaylı bir kanal açılmış oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sırbistan'ın İsrail yapımı İHA'ları monte etmesi, Türkiye'nin bölgesel savunma sanayii pazarındaki konumunu doğrudan etkilemez; zira Türkiye kendi İHA'larını (Bayraktar TB2, Akıncı) ihraç eden bir ülke. Ancak Sırbistan'ın İsrail ile askeri işbirliğini derinleştirmesi, Türkiye'nin Balkanlar'daki nüfuzunu dengeleyebilir. Türkiye, Kosova ve Bosna-Hersek ile yakın ilişkilere sahip; Sırbistan'ın İHA kapasitesi bu dengede yeni bir faktör olabilir. Ayrıca İsrail ile savunma işbirliği, Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleşme sürecinde olduğu bir dönemde, dolaylı da olsa rekabet unsuru taşıyor. Türkiye, kendi İHA'larını Sırbistan'a satmayı teklif edebilir mi? Bu, ileride görülecek.
