Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Devlet Başkanları Konseyi, 15-16 Eylül 2025 tarihlerinde Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te toplandı. Örgütün on üye ülkesinin liderlerini bir araya getiren zirvede, ŞİÖ ticaret hacminin 1 trilyon dolara yaklaşması dikkat çekti. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassım-Jomart Tokayev, güvenlik, ticaret, bağlantısallık ve teknoloji alanlarında somut girişimler çağrısında bulundu.
Zirvenin Arka Planı ve Tokayev'in Önerileri
Bişkek'teki zirve, ŞİÖ'nün genişleyen etki alanını ve ekonomik potansiyelini gözler önüne serdi. Örgüt, kuruluşundan bu yana ilk kez ticaret hacminde 1 trilyon dolar eşiğine bu kadar yaklaştı. Bu rakam, ŞİÖ'nün küresel ekonomideki ağırlığını artırdığını gösteriyor. Zirvede konuşan Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, örgütün karşı karşıya olduğu zorluklara dikkat çekerek somut adımlar atılması gerektiğini vurguladı.
Tokayev, özellikle güvenlik işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini belirterek, terörizm, aşırıcılık ve siber tehditlerle ortak mücadelenin önemine işaret etti. Ticaret alanında ise ticaret engellerinin kaldırılması, yatırım ortamının iyileştirilmesi ve serbest ticaret anlaşmalarının genişletilmesi çağrısında bulundu. Bağlantısallık konusunda, bölgesel ulaşım koridorlarının geliştirilmesi ve lojistik altyapının modernizasyonu gerektiğini ifade etti. Teknoloji alanında ise dijital ekonomi, yapay zeka ve inovasyon işbirliğinin artırılmasını önerdi.
Zirvede ayrıca, ŞİÖ'nün genişleme süreci ve yeni üyelerin katılımı da ele alındı. Örgütün etki alanını genişletmesi, Batı ile rekabeti artırırken, üye ülkeler arasında işbirliği mekanizmalarının güçlendirilmesi ihtiyacını doğuruyor. Tokayev'in önerileri, bu ihtiyaca yanıt verecek nitelikte somut adımlar içeriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ŞİÖ, kurulduğu 2001 yılından bu yana bölgesel güvenlik ve ekonomik işbirliği platformu olarak öne çıkıyor. Çin ve Rusya'nın öncülüğünde kurulan örgüt, zamanla Orta Asya, Güney Asya ve Orta Doğu'dan üyeler kazanarak küresel bir aktör haline geldi. Özellikle son yıllarda, Batı'nın yaptırımlarına maruz kalan ülkeler için alternatif bir işbirliği alanı sunuyor. ŞİÖ ticaret hacminin 1 trilyon dolara yaklaşması, örgütün ekonomik potansiyelini gösterirken, aynı zamanda küresel ticaret dengelerinde değişim sinyali veriyor.
Zirve, Batı ile ŞİÖ arasındaki jeopolitik rekabetin bir yansıması olarak da değerlendirilebilir. NATO ve AB gibi Batılı kurumların karşısında, ŞİÖ alternatif bir güvenlik ve ekonomik işbirliği modeli sunuyor. Özellikle Avrasya bölgesinde etkinliğini artıran ŞİÖ, enerji, ulaşım ve ticaret koridorları üzerinden küresel ekonomiyi etkileyebilecek kapasiteye sahip. Ancak örgüt içindeki farklı çıkarlar ve Çin-Rusya rekabeti, ŞİÖ'nün etkinliğini sınırlayan faktörler arasında.
Tokayev'in önerileri, Kazakistan'ın çok yönlü dış politikasının bir parçası olarak görülebilir. Kazakhstan, bir yandan ŞİÖ içinde aktif rol alırken, diğer yandan Batı ile ilişkilerini de dengelemeye çalışıyor. Bu durum, Orta Asya ülkelerinin büyük güçler arasında denge politikası izlediğini gösteriyor. Zirvede alınan kararlar, önümüzdeki dönemde ŞİÖ'nün ekonomik ve güvenlik mimarisini şekillendirecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2012 yılından bu yana ŞİÖ'de diyalog ortağı statüsünde yer alıyor. Zirvede alınan kararlar, Türkiye'nin Avrasya'daki ekonomik ve güvenlik çıkarlarını yakından ilgilendiriyor. ŞİÖ ticaret hacminin 1 trilyon dolara yaklaşması, Türkiye'nin bölgesel ticaret koridorları ve enerji hatları üzerinden bu pastadan pay alması için fırsatlar sunuyor. Ancak Türkiye'nin NATO üyeliği ve Batı ile ilişkileri, ŞİÖ içindeki konumunu dengelemesini gerektiriyor. Tokayev'in önerileri, Türkiye'nin Orta Asya ve Çin ile işbirliğini derinleştirmesi açısından önemli. Ayrıca, bölgesel güvenlik ve bağlantısallık projeleri, Türkiye'nin kuşak-yol girişimi gibi projelerle uyumlu şekilde hareket etmesini sağlayabilir. Türkiye'nin ŞİÖ ile ilişkilerini geliştirmesi, Batı ile bağlarını koparmadan çok yönlü bir dış politika izlemesine olanak tanıyabilir.
