Singapur'da araç sahiplik belgesi (Certificate of Entitlement - COE) primleri, son ihale döneminde karışık bir seyir izledi. A Kategorisi (1.600 cc ve altı otomobiller ile 130 beygir gücüne kadar olan araçlar) için prim 132.004 Singapur dolarına (yaklaşık 98.000 ABD doları) yükselerek bu kategoride şimdiye kadar görülen en yüksek ikinci seviyeye ulaştı. B Kategorisi (daha büyük motor hacimli otomobiller) primleri ise bir miktar gerileyerek 135.000 Singapur doları civarında kapandı. Uzmanlar, A Kategorisi'ndeki artışın, lüks araçlara olan talebin yanı sıra elektrikli araç teşviklerinin etkisiyle oluştuğunu belirtiyor.
COE Sistemi ve Piyasa Dinamikleri
Singapur'un araç sahiplik belgesi sistemi, şehir devletinde araç sayısını kontrol altında tutmak amacıyla 1990 yılından bu yana uygulanıyor. Her iki haftada bir yapılan ihale ile araç almak isteyenler, belirli bir kategori için ödeme yapmaya razı oldukları maksimum tutarı belirtiyor ve en yüksek tekliflerden başlayarak kotalar dağıtılıyor. Bu sistem, araç sahibi olmayı önemli ölçüde pahalı hale getirerek trafik sıkışıklığını ve karbon emisyonlarını azaltmayı hedefliyor. Son ihalede A Kategorisi için ortalama prim 132.004 Singapur doları olurken, bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %20'lik bir artışa işaret ediyor. B Kategorisi'nde ise prim 135.000 Singapur doları seviyesinde gerçekleşti; bu, bir önceki ihaleye göre hafif bir düşüş anlamına geliyor. Ticari araçlar için E Kategorisi primleri ise 80.000 Singapur doları civarında istikrarını korudu.
Piyasa analistleri, A Kategorisi'ndeki yükselişin arkasında birkaç faktörün etkili olduğunu söylüyor. Öncelikle, Singapur hükümetinin elektrikli araçlara yönelik teşvikleri, daha küçük ve çevre dostu araçlara olan talebi artırdı. Ayrıca, pandemi sonrası ekonomik toparlanma ve artan hanehalkı tasarrufları, otomobil alımına olan ilgiyi canlı tutuyor. Öte yandan, B Kategorisi'ndeki düşüş, lüks segmentteki alıcıların fiyat hassasiyetinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor. COE primlerindeki dalgalanmalar, otomobil satıcıları ve distribütörleri için de önemli bir belirsizlik kaynağı. Yüksek primler, yeni araç satışlarını olumsuz etkileyebilirken, ikinci el araç piyasasında da fiyatları yukarı çekiyor.
Bölgesel ve Küresel Bağlam
Singapur'un COE sistemi, dünyada benzeri olmayan bir araç kısıtlama modeli olarak biliniyor. Şehir devletinin araç yoğunluğunu sınırlama çabaları, diğer megakentler için de örnek teşkil ediyor. Ancak yüksek COE primleri, araç sahipliğini yalnızca varlıklı kesimler için erişilebilir kılarak sosyal eşitsizlik tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Son verilere göre, Singapur'da bir otomobilin toplam maliyeti, COE primi nedeniyle komşu ülkelere göre 3-4 kat daha yüksek. Bu durum, bazı ailelerin araç alımını ertelemesine veya toplu taşımaya yönelmesine neden oluyor. Hükümet, toplu taşıma altyapısını güçlendirerek bu etkiyi dengelemeye çalışıyor. Öte yandan, COE gelirleri, Singapur'un ulaşım projelerinde önemli bir finansman kaynağı oluşturuyor. 2023 yılında COE ihalelerinden elde edilen gelir 5 milyar Singapur dolarını aştı.
Küresel otomotiv endüstrisi, çip kıtlığı ve tedarik zinciri sorunlarıyla boğuşurken, Singapur'daki COE fiyatları da bu dalgalanmalardan etkileniyor. Elektrikli araç üretimindeki artış ve batarya maliyetlerindeki düşüş, uzun vadede COE primlerini dengeleyebilir. Ancak kısa vadede, özellikle A Kategorisi'nde talebin güçlü kalması bekleniyor. Singapur Ulaştırma Bakanlığı, COE kotasının önümüzdeki çeyrekte sabit tutulacağını açıkladı; bu da fiyatların mevcut seviyelerde seyretmesine yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'daki COE primi gelişmeleri, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, küresel otomotiv piyasaları ve araç sahipliği politikaları açısından dolaylı etkiler taşıyor. Türkiye'de araç alım satımında ÖTV ve KDV gibi vergiler önemli bir yük oluştururken, Singapur'un kota sistemine benzer bir uygulama bulunmuyor. Ancak Singapur'un elektrikli araç teşvikleri ve talep yönetimi yaklaşımı, Türkiye'nin değerlendirebileceği bir model olarak öne çıkıyor. Ayrıca, Asya-Pasifik bölgesindeki otomotiv talebindeki değişimler, Türk ihracatçıları için fırsatlar ve riskler barındırıyor. Singapur'un yüksek COE primleri, lüks segmentte Türk üreticilerin rekabet gücünü sınırlayabilir; zira bu pazarda fiyat hassasiyeti yüksek. Öte yandan, elektrikli araçlara yönelik teşvikler, Türk elektrikli araç girişimleri için uzun vadeli bir pazar fırsatı yaratabilir.
