Endonezya'nın son yılların en kötü orman yangını sezonu, Güneydoğu Asya'da sınır aşan zehirli bir duman bulutuna neden oldu. Singapur'un ikonik silüeti — Marina Bay Sands, Merlion ve finans bölgesinin gökdelenleri — yoğun pus tabakası altında neredeyse tamamen görünmez hale geldi. BBC muhabiri Tessa Wong'un aktardığına göre, bölge ülkeleri hem sağlık hem de ekonomik açıdan ciddi bir krizle karşı karşıya.
Yangınların Kökeni ve Yayılımı
Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarında çıkan yangınlar, kurak sezonun etkisiyle hızla yayıldı. Yetkililer, yangınların büyük bölümünün palm yağı ve kağıt hamuru plantasyonları için ormanların yakılmasıyla başladığını belirtiyor. Endonezya hükümeti, yangınlarla mücadele için binlerce personel ve helikopter konuşlandırdığını açıkladı. Ancak rüzgarların etkisiyle duman, Singapur ve Malezya'ya kadar ulaştı.
Singapur'da hava kalitesi endeksi (PSI) 200'ün üzerine çıkarak "çok sağlıksız" seviyeye ulaştı. Okullar açık hava etkinliklerini iptal etti, açık hava çalışanlarına maske dağıtıldı. Malezya'nın başkenti Kuala Lumpur'da da benzer önlemler alındı. BBC'ye konuşan uzmanlar, bu tür yangınların her yıl tekrarlanan bir kriz haline geldiğini ve 2015'teki büyük yangınlardan bu yana en kötü sezon olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güneydoğu Asya'da sınır aşan duman sorunu, 1997'den bu yana aralıklarla yaşanıyor. 2015'teki yangınlar Endonezya'ya tahmini 16 milyar dolar, bölge ekonomisine ise 30 milyar doların üzerinde zarar vermişti. Bu yıl da benzer bir maliyet öngörülüyor. ASEAN ülkeleri 2002'de Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması'nı imzalamış olsa da, yaptırım mekanizmasının zayıflığı nedeniyle sorun çözülemedi. Çevre örgütleri, Endonezya'nın yangınla mücadelede daha etkili adımlar atması gerektiğini savunuyor. Öte yandan, iklim değişikliğinin kuraklık dönemlerini uzatarak yangın riskini artırdığı belirtiliyor.
Uzmanlar, bu krizin sadece bölgesel değil küresel bir boyutu olduğunu hatırlatıyor: Yangınlardan çıkan karbon emisyonları, dünya genelinde iklim hedeflerini tehdit ediyor. Endonezya, sera gazı emisyonlarında önemli bir artışla karşı karşıya. Ayrıca, dumanın yol açtığı sağlık sorunları — solunum yolu hastalıkları, göz tahrişi ve kalp rahatsızlıkları — bölge ülkelerinde hastane başvurularını artırmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Endonezya'daki orman yangınları ve sınır aşan duman krizi, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel iklim politikaları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, Akdeniz kuşağında iklim değişikliğinin en çok hissedildiği ülkelerden biri olarak benzer orman yangını riskleriyle karşı karşıya. 2021'deki büyük yangınlar, ülkemizin bu konuda ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Endonezya örneği, sınır aşan çevresel krizlerin ekonomik ve sağlık maliyetlerini ortaya koyuyor. Türkiye, bölgesel işbirliği ve erken uyarı sistemleri konusunda deneyim paylaşımında bulunabilir. Ayrıca, küresel karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik taahhütlerin önemi bir kez daha vurgulanıyor.
