Singapur hükümeti, Endonezya'daki orman yangınlarından kaynaklanan sınır aşan duman kirliliği nedeniyle 10 Singapur merkezli şirkete yasal bildirim gönderdi. Bildirim alan şirketler arasında Indomie marka hazır eriştenin üreticisi Indofood'un da bulunduğu ve bu şirketlerin Endonezya genelinde palmiye yağı plantasyonları işlettiği belirtildi. Singapur'un Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası (Transboundary Haze Pollution Act) kapsamında yapılan bu hamle, bölgede uzun süredir devam eden duman sorununa karşı atılan en somut adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Singapur, 2014 yılında yürürlüğe giren Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası ile kendi topraklarında faaliyet gösteren veya kendi topraklarından faaliyet gösteren şirketlerin, komşu ülkelerdeki orman yangınlarına neden olan faaliyetlerine karşı yasal işlem başlatabiliyor. Yasa, şirketlerin Endonezya'daki plantasyonlarında yangın çıkarmasına veya yangınların yayılmasına göz yumması durumunda para cezası ve diğer yaptırımlar öngörüyor. Ancak bugüne kadar bu yasa kapsamında çok az sayıda bildirim gönderildiği biliniyor.
Son bildirimler, Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarında her yıl kuru mevsimde çıkan ve geniş alanları etkileyen orman yangınlarının yol açtığı dumanın Singapur ve Malezya'ya kadar ulaşması üzerine yapıldı. Uzmanlar, bu yangınların büyük ölçüde palmiye yağı ve kağıt hamuru plantasyonları için arazi açma amacıyla yakılan ateşlerden kaynaklandığını belirtiyor. Duman, bölgede solunum yolu hastalıklarını artırıyor, okulların kapanmasına ve uçuşların iptal edilmesine neden oluyor.
Bildirim gönderilen 10 şirket arasında Indofood'un yanı sıra, büyük palmiye yağı şirketleri de bulunuyor. Bu şirketlerin Endonezya'daki tedarik zincirlerinde çevreye zarar veren uygulamalara göz yumdukları iddia ediliyor. Singapur hükümeti, şirketlerden belirli bir süre içinde yangınlarla ilgili bilgi ve eylem planlarını sunmalarını talep etti. Şirketler, gerekli önlemleri almadıkları takdirde yasal yaptırımlarla karşılaşabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güneydoğu Asya'da sınır aşan duman sorunu, 1990'lı yıllardan bu yana ülkeler arasında gerginliğe yol açan bir mesele. Endonezya, egemenlik haklarına müdahale olarak gördüğü için konuyu ASEAN çerçevesinde ele alınmasını istemiyor. Singapur ve Malezya ise daha etkili bir işbirliği ve yaptırım mekanizması çağrısı yapıyor. 2002'de imzalanan ASEAN Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması, Endonezya tarafından henüz onaylanmadı.
Singapur'un son hamlesi, şirketleri sorumlu tutma çabasının bir parçası. Ancak uygulamada, şirketlerin Endonezya'daki faaliyetlerini denetlemek zor olabiliyor. Yine de bu bildirimler, şirketlerin itibarına zarar verebilir ve yatırımcılar üzerinde baskı oluşturabilir. Çevre örgütleri, kararı olumlu karşılamakla birlikte, daha fazla şeffaflık ve hesap verebilirlik çağrısı yapıyor. Küresel ölçekte ise, orman yangınları ve palmiye yağı üretiminin sürdürülebilirliği, iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, coğrafi olarak Güneydoğu Asya'dan uzak olsa da, sınır aşan duman kirliliği ve orman yangınları küresel iklim değişikliğinin bir sonucu olarak Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Son yıllarda Türkiye'de de büyük orman yangınları yaşandı ve bu yangınların yol açtığı hava kirliliği çevre ve sağlık sorunlarını beraberinde getirdi. Singapur'un şirketleri sorumlu tutma yaklaşımı, Türkiye'nin kendi orman yangınlarıyla mücadelesinde ve çevre politikalarında örnek alabileceği bir model sunuyor. Ayrıca, Türk şirketlerinin küresel tedarik zincirlerinde çevresel standartlara uyumu, uluslararası ticarette giderek daha önemli hale geliyor. Bu tür gelişmeler, Türkiye'nin yeşil mutabakat ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda attığı adımları hızlandırması gerektiğini gösteriyor.
