Singapur'da platform ekonomisinde çalışan sürücüler ve motosikletli kuryeler, hizmet verdikleri müşterilerin beklentileri ve platform şirketlerinin algoritmik yönetim baskısı altında, trafik kurallarını ihlal etme ve kendi güvenliklerini riske atma noktasına geliyor. Singapur Sosyal Bilimler Üniversitesi'nden (SUSS) Victor Seah, konuya ilişkin kaleme aldığı yorum yazısında, platform çalışanlarının faaliyet gösterdiği ortamın, kısmen hizmet sundukları kişilerin beklentileri tarafından şekillendirildiğini vurguluyor.
Platform Ekonomisinin Görünmeyen Baskıları
Seah'ın analizine göre, platform çalışanları yalnızca gelir elde etmek için değil, aynı zamanda müşteri memnuniyetini sağlamak ve platformların ödül sistemlerinde düşük puan almamak için de yarışıyor. Yüksek puanlar, daha fazla iş ve daha yüksek kazanç anlamına gelirken; düşük puanlar iş kaybı riskini beraberinde getiriyor. Bu durum, çalışanları daha hızlı teslimat yapmaya ve daha kısa sürede varış noktasına ulaşmaya itiyor. Ancak bu hız baskısı, trafikte tehlikeli manevralar, kırmızı ışık ihlalleri ve yorgunluk gibi riskleri artırıyor.
Singapur'da platform çalışanlarının sayısı son yıllarda hızla arttı. Pandemi döneminde birçok kişi işini kaybedince geçici gelir kaynağı olarak platform işlerine yöneldi. Ancak bu işler kalıcı hale geldikçe, çalışma koşulları ve sosyal güvenceler daha fazla tartışılmaya başlandı. Özellikle yemek teslimatı ve yolcu taşımacılığı sektörlerinde çalışanlar, uzun saatler boyunca trafikte kalıyor ve gelirlerini artırmak için daha fazla sipariş kabul etmek zorunda kalıyor. Bu da beraberinde fiziksel ve zihinsel yorgunluk getiriyor.
Uzmanlar, platform şirketlerinin performans takibinde kullandığı algoritmaların şeffaf olmamasının da baskıyı artırdığını belirtiyor. Çalışanlar, hangi kriterlere göre cezalandırıldığını veya ödüllendirildiğini tam olarak bilmiyor. Bu belirsizlik, onları daha fazla risk almaya itiyor. Örneğin, teslimat süresini aşmamak için kuryeler kimi zaman kaldırımlarda araç sürüyor veya ters yöne giriyor. Yolcu taşımacılığı yapan sürücüler ise daha fazla yolcu alabilmek için dinlenme sürelerini kısaltıyor.
Asya-Pasifik'te Yaygın Bir Sorun
Singapur'daki durum, Asya-Pasifik bölgesindeki diğer ülkelerde de benzer şekilde yaşanıyor. Endonezya, Malezya, Tayland ve Filipinler gibi ülkelerde platform ekonomisi hızla büyüyor. Bu ülkelerde de benzer şekilde çalışma koşulları ve sosyal koruma eksikliği tartışılıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), platform çalışanlarının sosyal güvenlik ağlarından yoksun olduğunu ve bu durumun uzun vadede ciddi sosyal sorunlara yol açabileceğini raporlarında dile getiriyor.
Singapur hükümeti, platform çalışanlarının haklarını iyileştirmek için bazı adımlar attı. 2024 yılında yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle, platform çalışanlarına kaza sigortası ve emeklilik katkısı gibi haklar tanındı. Ancak uzmanlar, bu düzenlemelerin yeterli olmadığını ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Ayrıca, platform şirketlerinin algoritmik yönetim konusunda daha şeffaf olması ve çalışanlara itiraz hakkı tanıması gerektiği belirtiliyor.
Victor Seah, yorumunda, platform çalışanlarının karşılaştığı baskıların yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal olduğunu vurguluyor. Müşterilerin hızlı hizmet beklentisi, çalışanları daha fazla risk almaya teşvik ediyor. Bu nedenle, sorunun çözümü için yalnızca düzenleyici otoritelerin değil, aynı zamanda tüketicilerin de bilinçlenmesi gerekiyor. Örneğin, müşterilerin teslimat sürelerine aşırı odaklanmaması ve platformların daha gerçekçi süreler belirlemesi, çalışanların güvenliğini artırabilir.
Singapur'daki platform ekonomisi, ülkenin dijitalleşme ve esnek çalışma trendlerinin bir parçası. Ancak bu modelin sürdürülebilir olması için çalışan haklarının korunması ve güvenli çalışma koşullarının sağlanması gerekiyor. Aksi halde, artan kaza oranları ve iş gücü devir hızı, hem şirketler hem de toplum için maliyetli olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de platform ekonomisi, özellikle yemek teslimatı ve yolcu taşımacılığı alanında hızla büyüyor. Benzer şekilde, kuryeler ve sürücüler yoğun rekabet ve gelir baskısı altında çalışıyor. Singapur'daki tartışmalar, Türkiye için de düzenleme ihtiyacını gözler önüne seriyor. Türkiye'de platform çalışanlarının sosyal güvenceleri ve çalışma koşulları henüz tam olarak güvence altına alınmış değil. Bu haber, Türkiye'nin de platform ekonomisinde çalışan haklarını iyileştirmesi ve algoritmik yönetime karşı şeffaflık sağlaması gerektiğini gösteriyor. Aksi halde, benzer riskler ve kazalar Türkiye'de de artabilir.
