Sierra Leone'nin kıyı sularında, yerel balıkçılar büyük Çin trol gemilerinin yasa dışı avlanma yöntemleriyle balık stoklarını tükettiğini ve geçim kaynaklarını yok ettiğini iddia ediyor. Ülkenin batısındaki Tombo köyünde balıkçılıkla geçinen binlerce insan, her gün denize açıldıklarında karşılaştıkları devasa ağların, kıyıya vuran küçük teknelerin avlanma şansını neredeyse sıfıra indirdiğini söylüyor. Yerel halk, bu durumun sadece ekonomik değil, aynı zamanda gıda güvenliği açısından da ciddi sonuçlar doğurduğunu dile getiriyor. Sierra Leone hükümeti ise, Çinli firmalara verilen balıkçılık lisanslarının kontrolünü sıkılaştırma sözü vermesine rağmen, yasa dışı avlanmanın önüne geçmekte zorlanıyor.
Arka plan: Çin balıkçı filosunun Afrika kıyılarındaki etkisi
Son yıllarda Çin, dünyanın en büyük balıkçı filosuna sahip ülke konumuna yükseldi. Afrika'nın batı kıyılarında faaliyet gösteren yüzlerce Çin trol gemisi, bölgedeki balık popülasyonunu ciddi şekilde tehdit ediyor. Sierra Leone, Gine, Moritanya ve Senegal gibi ülkelerin kıyı suları, Çinli balıkçıların yoğun ilgisiyle karşı karşıya. Yerel balıkçılar, Çin gemilerinin sadece büyük miktarlarda balık avlamakla kalmayıp, aynı zamanda yavru balıkları da hedef alarak ekosistemi tahrip ettiğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne (FAO) göre, Batı Afrika'da balık stoklarının yüzde 50'sinden fazlası aşırı avlanma nedeniyle tükenme tehlikesiyle karşı karşıya.
Sierra Leone'deki Tombo köyü, bu sorunun en yoğun hissedildiği bölgelerden biri. Köyde yaşayan 38 yaşındaki balıkçı Amara Kamara, "Eskiden bir saatte doldurduğumuz ağlar, şimdi bir günde bile yarısını doldurmuyor. Evimize ekmek götürmek için çırpınıyoruz, oysa Çinliler tonlarca balığı götürüyor" diyor. Kamara, Çin trol gemilerinin geceleri bile avlanmaya devam ettiğini ve sık sık kıyıya 20 kilometre kadar yaklaştığını ifade ediyor. Oysa Sierra Leone yasalarına göre, yabancı gemilerin kıyıya en az 30 kilometre mesafede avlanması gerekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Deniz kaynakları mücadelesi
Batı Afrika kıyıları, dünyanın en zengin balıkçılık alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak artan talep ve yetersiz denetim, bu kaynakların sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Yasa dışı, bildirimsiz ve düzensiz (IUU) avlanma, bölge ekonomilerine yılda milyarlarca dolar zarar veriyor. Sierra Leone'de balıkçılık, GSYİH'nın yaklaşık yüzde 10'unu oluşturuyor ve 500 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor. Ancak Çin trol gemilerinin baskısı, bu sektörün çökme noktasına gelmesine yol açıyor. Uzmanlar, eğer önlem alınmazsa, önümüzdeki on yıl içinde bölgedeki balık stoklarının tamamen tükenebileceği uyarısında bulunuyor.
Çin hükümeti, yasa dışı avlanma iddialarını reddediyor ve gemilerinin uluslararası kurallara uygun hareket ettiğini savunuyor. Ancak Sierra Leone hükümeti, 2022 yılında iki Çin gemisine el koydu ve lisans ihlalleri nedeniyle para cezası kesti. Buna rağmen, bölgedeki denetim kapasitesinin yetersizliği, Çinli balıkçıların faaliyetlerini engellemekte zorluk çekilmesine neden oluyor. Bu durum, Afrika ülkeleri ile Çin arasında giderek artan bir gerilime yol açıyor. Birçok Afrika ülkesi, Çin'in kaynak sömürüsüne karşı daha sert önlemler alınması çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sierra Leone'deki bu gelişme, Türkiye'nin Afrika'daki balıkçılık anlaşmaları ve deniz kaynakları yönetimi politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, son yıllarda Somali, Senegal ve Moritanya gibi ülkelerle balıkçılık anlaşmaları imzalayarak bölgedeki varlığını artırmıştır. Ancak Çin'in agresif avlanma politikaları, Türk balıkçılarının da rekabet ettiği alanları daraltabilir. Ayrıca, yasa dışı avlanmanın yaygınlaşması, küresel deniz ekosistemini tehdit ettiği için Türkiye'nin Akdeniz ve Karadeniz'deki balık stoklarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin uluslararası platformlarda sürdürülebilir balıkçılık politikalarını desteklemesi ve Afrika ülkeleriyle iş birliğini güçlendirmesi stratejik bir öneme sahiptir.
