Hollanda hükümeti, ülkesinde kırmızı bültenle aranan uyuşturucu kaçakçısı Jos Leijdekkers'in Sierra Leone'den iade edilmemesi durumunda, Avrupa Birliği'nin (AB) bu Batı Afrika ülkesine sağladığı kalkınma yardımının kesilmesi için Brüksel'de yoğun bir lobi faaliyeti yürütüyor. Lahey yönetiminin bu hamlesi, Freetown yönetiminin uluslararası uyuşturucu ticaretiyle mücadeledeki kararlılığını sorgularken, aynı zamanda AB'nin dış yardım politikalarının koşulluluğu ilkesini bir kez daha gündeme taşıyor. Sierra Leone, son yıllarda yolsuzlukla mücadele ve demokratikleşme çabalarına rağmen, organize suç örgütlerinin bölgedeki faaliyetleri nedeniyle kırılgan bir konumda bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Jos Leijdekkers, Hollanda adalet makamlarının 2010'lardan bu yana peşinde olduğu, Avrupa ve Batı Afrika arasında kokain ticareti yaptığı iddia edilen bir suç örgütünün lideri olarak biliniyor. Hollanda'daki bir mahkeme tarafından gıyabında 12 yıl hapis cezasına çarptırılan Leijdekkers'in, 2023 yılından bu yana Sierra Leone'de yaşadığı ve burada lüks bir hayat sürdüğü belirtiliyor. Sierra Leone polisinin kendisini yakalamak için yeterli çabayı göstermediğini savunan Hollanda, Freetown yönetimini 'işbirliğine yanaşmamakla' suçluyor. Hollanda Dışişleri Bakanlığı'nın AB'ye gönderdiği resmi yazıda, Leijdekkers'in iade edilmemesi halinde Sierra Leone'ye yönelik mali yardım programlarının gözden geçirilmesi talep edildi. AB, 2021-2027 dönemi için Sierra Leone'ye 235 milyon avro kalkınma yardımı tahsis etmiş durumda; bu fonlar eğitim, sağlık ve altyapı projelerinde kullanılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu kriz, Batı Afrika'da uyuşturucu kaçakçılığının yarattığı tehdidin boyutlarını bir kez daha ortaya koyuyor. Sierra Leone, Gine ve Liberya ile birlikte, Latin Amerika'dan Avrupa'ya gönderilen kokainin önemli bir geçiş rotası olarak kullanılıyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi'ne göre (UNODC), Batı Afrika üzerinden yılda ortalama 50 ton kokain geçiyor. Bu durum, bölge devletlerinin sınırlı kaynakları ve yüksek yolsuzluk seviyeleri nedeniyle organize suç örgütlerine karşı etkin mücadele edememesine yol açıyor. AB, daha önce de Benin ve Gana gibi ülkelere benzer koşulluluk mekanizmaları uygulamıştı. Ancak uzmanlar, yardım kesintilerinin Sierra Leone'nin zaten kırılgan olan ekonomisini daha da sarsabileceği, bunun da siyasi istikrarsızlık riskini artıracağı uyarısında bulunuyor. Hollanda'nın bu talebi, AB'nin dış politikasında hukukun üstünlüğü ve insan hakları ilkelerinin ne kadar tavizsiz uygulanacağı konusunda da bir sınav niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hollanda ve AB arasında yaşanan bu gerilim, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası çerçevesinde Batı Afrika'da artan nüfuzu açısından önemli ipuçları barındırıyor. Türkiye, Sierra Leone başta olmak üzere bölge ülkeleriyle savunma, eğitim ve kalkınma alanlarında işbirliğini derinleştiriyor. AB'nin yardım koşulluluğuna dayalı bu sert tutumu, Ankara'nın 'kazan-kazan' prensibiyle yürüttüğü, siyasi şartlar içermeyen işbirliği modelinin cazibesini artırabilir. Öte yandan, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele Türkiye'nin de öncelikli güvenlik konuları arasında yer alıyor; bu nedenle Türk güvenlik birimleri, Sierra Leone'deki gelişmeleri ve Leijdekkers dosyasını yakından takip ediyor. Afrika'da hukukun üstünlüğü ve organize suçla mücadele kapasitesinin zayıflaması, küresel uyuşturucu ticaretinin Türkiye'yi de etkileyen rotalarını olumsuz yönde etkileyebilir.
