Birleşik Krallık'ta son yıllarda yaşanan aşırı sıcak hava dalgaları, tarım sektöründe köklü bir dönüşümü tetikledi. Artan sıcaklıklar ve kuraklık tehdidi karşısında çiftçiler, kimyasal girdileri ve yoğun toprak işlemeyi terk ederek yenileyici tarım yöntemlerine yöneliyor. Bu yöntemler, toprağın su tutma kapasitesini artırarak kuraklığa karşı direnç kazandırmayı hedefliyor. Uzmanlar, geleneksel tarım uygulamalarının uzun vadede toprağı çoraklaştırdığını, oysa yenileyici tarımın hem verimliliği koruduğunu hem de iklim değişikliğine uyum sağladığını belirtiyor.
Yenileyici tarımın ilkeleri ve uygulamaları
İngiltere'nin güneyindeki Norfolk bölgesinde buğday ve arpa üreten çiftçi James Robertson, üç yıl önce başlattığı dönüşümü şöyle anlatıyor: "2022 yazındaki rekor sıcaklıklar, mahsullerimizin yarısını kuruttu. O zaman anladık ki mevcut yöntemlerle devam edemeyiz." Robertson, tarlalarında kimyasal gübre ve pestisit kullanımını yüzde 70 azalttı, toprağı sürmeden ekim yapmaya başladı ve örtü bitkileriyle toprağı yıl boyunca kaplı tutuyor. Bu sayede toprağındaki organik madde oranı iki yılda yüzde 1,5'ten yüzde 3,2'ye yükseldi. Artık yağmur yağdığında su toprağa sızıyor ve daha uzun süre kalıyor. Yenileyici tarım, toprağı canlı bir ekosistem olarak ele alıyor. Minimum toprak işleme, sürekli bitki örtüsü, çeşitlendirilmiş ekim nöbeti ve hayvan entegrasyonu gibi prensiplerle toprağın karbon tutma kapasitesi artırılıyor. İngiltere'deki araştırma çiftliklerinde yapılan denemeler, yenileyici yöntemlerin topraktaki su tutma oranını yüzde 20-30 oranında artırdığını gösteriyor. Bu, özellikle kurak geçen yaz aylarında hayati önem taşıyor. Hükümet verilerine göre, 2022 yılında İngiltere'de tarım arazilerinin yüzde 40'ı kuraklıktan etkilenirken, yenileyici tarım uygulayan çiftliklerde bu oran yüzde 15'in altında kaldı.
Küresel boyut ve iklim değişikliği bağlantısı
İngiltere'deki bu dönüşüm, küresel bir trendin parçası. Dünyanın dört bir yanında çiftçiler, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için yenileyici tarıma yöneliyor. Avrupa Birliği, 2030 yılına kadar tarım arazilerinin yüzde 25'inde organik ve yenileyici yöntemlerin uygulanmasını hedefliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Biden yönetimi, karbon çiftçiliği teşvikleriyle benzer bir dönüşümü destekliyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), yenileyici tarımın, küresel gıda güvenliği ve iklim hedefleri için kritik olduğunu vurguluyor. FAO raporlarına göre, dünyadaki tarım topraklarının yüzde 33'ü bozulmuş durumda ve her yıl 12 milyon hektar daha çoraklaşıyor. Yenileyici tarım, bu bozulmayı tersine çevirme potansiyeli taşıyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde düşük maliyetli ve erişilebilir çözümler sunması, yöntemin yaygınlaşmasını hızlandırabilir. Ancak uzmanlar, dönüşümün yeterince hızlı olmadığı ve devlet teşviklerinin artırılması gerektiği konusunda uyarıyor. İngiltere'de yeni tarım politikası, çevresel hizmetler için ödeme sistemini devreye sokarak yenileyici uygulamaları teşvik ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiliz çiftçilerin yenileyici tarıma yönelmesi, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Türkiye'de tarım arazilerinin yüzde 60'ından fazlası erozyon ve yanlış sulama nedeniyle bozulma riski taşıyor. Konya, Şanlıurfa gibi bölgelerde yeraltı sularının hızla tükenmesi ve toprak tuzlanması, sürdürülebilir yöntemlere geçişi zorunlu kılıyor. İngiltere'de uygulanan minimum toprak işleme, örtü bitkisi kullanımı ve su yönetimi teknikleri, Türkiye'nin kurak bölgelerinde de hayata geçirilebilir. Türkiye'nin 2024-2028 Tarım Stratejisi'nde yer alan "su verimliliğinin artırılması" hedefi, yenileyici tarım uygulamalarıyla uyumlu. Ayrıca Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında ihracat için sürdürülebilirlik kriterleri giderek önem kazanıyor. Türk çiftçilerinin bu değişime hazır olması, hem iç pazar hem de ihracat rekabetçiliği açısından kritik. Kamunun teknik destek ve teşviklerle dönüşümü hızlandırması, uzun vadede gıda güvenliği ve iklim direnci açısından fayda sağlayacaktır.
