Avrupa'nın en büyük petrol ve doğal gaz şirketi Shell, bu yılın ikinci çeyreğinde kârını iki katından fazla artırdı. Şirketin net kârı, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki küresel artışın desteğiyle 9,84 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, geçen yılın aynı döneminde kaydedilen 4,2 milyar dolarlık kârın oldukça üzerinde gerçekleşti. Shell'in açıkladığı bu güçlü finansal sonuçlar, enerji devlerinin yüksek kârlarına karşı giderek büyüyen toplumsal tepkiyi yeniden gündeme taşıdı. Çevre örgütleri, enerji şirketlerine uygulanacak beklenmedik kâr vergisiyle hane halklarının desteklenmesi yönündeki çağrılarını yineliyor. Özellikle Birleşik Krallık'ta, artan yaşam maliyeti karşısında hükümetin enerji şirketlerinden aldığı vergileri artırması gerektiği yönünde kamuoyu baskısı bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Shell'in ikinci çeyrek kârı, şirketin tarihindeki en yüksek ikinci çeyrek kârlarından biri olarak kayıtlara geçti. Bu artışta, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından uluslararası piyasalarda enerji fiyatlarının rekor seviyelere çıkması etkili oldu. Brent petrolün varil fiyatı, Mart ayında 139 dolara kadar yükselmiş, doğal gaz fiyatları da tarihi zirveleri görmüştü. Shell'in sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticareti ve yüksek rafineri marjlarından elde ettiği gelirler, kârdaki bu sıçramanın ana itici gücü oldu. Şirketin gelirleri ikinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 60 artışla 84,6 milyar dolara çıktı. Ancak bu rekor kârlar, dünya genelinde enerji fiyatları nedeniyle artan yaşam maliyetiyle mücadele eden tüketiciler için bir tezat oluşturuyor.
Şirket, kârındaki bu artışı açıklarken, hissedarlarına yapılacak temettü ödemelerini artıracağını ve 3,5 milyar dolarlık hisse geri alım programı başlatacağını duyurdu. Bu hamle, enerji şirketlerinin, fiyat artışlarının yarattığı zenginliği yatırımcılara aktarma eğilimini gösteriyor. Öte yandan, İngiltere'de çalışanlar ve tüketiciler, enerji devlerinin bu milyarlarca dolarlık kârlarından daha fazla pay talep ediyor. Çevre örgütleri ve bazı siyasi partiler, hükümetin Shell gibi şirketlere uygulayacağı beklenmedik kâr vergisinin, dar gelirli ailelere yönelik enerji faturalarına destek olarak kullanılmasını savunuyor. İngiltere'de bu yılın başlarında kabul edilen ve enerji şirketlerinden alınan vergi oranını artıran düzenleme, çevreciler tarafından yetersiz bulunuyor. Onlara göre, söz konusu vergi gelirleri, hane halklarının enerji faturalarını ödemesine yetmeyecek.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Shell'in kârındaki bu artış, enerji devlerinin küresel ölçekteki mali performansının bir yansıması. BP, TotalEnergies, ExxonMobil ve Chevron gibi diğer büyük enerji şirketleri de benzer şekilde rekor kârlar açıkladı. Bu durum, enerji şirketlerinin yüksek kârlarına karşı dünya genelinde artan bir hoşnutsuzluğu beraberinde getiriyor. Özellikle Avrupa'da, hükümetler enerji şirketlerinden daha yüksek vergi almak için çeşitli önlemler üzerinde çalışıyor. İspanya ve İtalya gibi ülkeler, enerji şirketlerine yönelik beklenmedik kâr vergileri uygulamaya koydu. Birleşik Krallık'ta ise bu konudaki tartışmalar, hükümetin enerji politikalarına yönelik eleştirileri artırıyor. Enerji fiyatlarındaki artış, küresel enflasyonun yükselmesine ve birçok ülkede merkez bankalarının faiz artırımına gitmesine neden oldu. Bu durum, dünya ekonomisinde durgunluk endişelerini de beraberinde getiriyor.
Uzmanlar, Shell ve diğer enerji şirketlerinin bu yüksek kârlarının devam etmesi için, enerji fiyatlarının yüksek seviyelerde kalması gerektiğini belirtiyor. Rusya'nın Avrupa'ya doğal gaz arzını kesmesi ve OPEC+ ülkelerinin üretim artışını sınırlaması, arz tarafındaki daralmayı sürdürüyor. Önümüzdeki kış aylarında enerji arz güvenliğine ilişkin endişeler, fiyatların daha da yükselmesine yol açabilir. Bu durum, enerji şirketlerinin kârlarını artırmaya devam ederken, tüketicilerin ve küçük işletmelerin üzerindeki yükü de ağırlaştırıyor. Enerji devlerinin bu kârlılığı, aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele çabalarını da olumsuz etkiliyor. Çevre örgütleri, enerji şirketlerinin fosil yakıt yatırımlarından ziyade yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesi gerektiğini vurguluyor. Shell'in yatırım harcamalarının hâlâ büyük bir kısmını fosil yakıtlara ayırması, bu eleştirileri daha da güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Shell'in rekor kârları, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir yere sahip olan küresel enerji piyasasındaki gelişmelerin bir göstergesi. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılayan bir ülke olarak, küresel enerji fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkileniyor. Yüksek petrol ve doğal gaz fiyatları, Türkiye'nin cari açığını artırıyor ve enflasyon üzerinde baskı oluşturuyor. Bu durum, Türk Lirası'nın değer kaybını hızlandırıcı bir etkiye sahip. Öte yandan, Türkiye'nin enerji bağımlılığını azaltma çabaları kapsamında, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik yatırımlarını hızlandırması gerektiği gerçeği bir kez daha öne çıkıyor. Hükümetin, vatandaşların artan enerji faturalarına yönelik destek mekanizmalarını güçlendirmesi beklenir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini sağlamak için farklı kaynaklara yönelmesi ve enerji verimliliğini artırması, bu tür küresel fiyat artışlarına karşı daha dirençli olmasını sağlayabilir.
