ABD Senatosu'nda iki partiden 12 senatör, Başkan Donald Trump'a Rusya'nın dizel yakıtı ihracatına uygulanan yaptırımları hafifletme kararını geri alması çağrısında bulundu. Senatörler, anlaşmanın Moskova'nın Ukrayna'daki savaşını sürdürmesine yardımcı olacağını belirterek endişelerini dile getirdi. Pazartesi günü Beyaz Saray'a gönderilen ve basına açıklanan mektupta, söz konusu adımın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e ekonomik bir rahatlama sağlayacağı ve savaş çabalarını finanse etme imkânı vereceği vurgulandı.
Yaptırım Muafiyetinin Arka Planı
Geçtiğimiz hafta Trump yönetimi, Rusya'nın dizel ihracatına yönelik bazı yaptırımları gevşetme kararı almıştı. Bu karar, ABD Hazinesi'nin Rus enerji şirketlerine uyguladığı kısıtlamalarda değişiklik yapılmasını içeriyor. Yönetim yetkilileri, kararın küresel petrol piyasalarında istikrarı sağlamak ve fiyat dalgalanmalarını önlemek amacıyla alındığını savunuyor. Ancak senatörler, bu gerekçenin yeterli olmadığını, zira Rusya'nın dizel ihracatından elde ettiği gelirin doğrudan Ukrayna'daki savaş makinesini beslediğini belirtiyor.
Mektuba göre, Rusya'nın dizel ihracatı 2023 yılında yaklaşık 15 milyar dolar seviyesindeydi ve bu gelirin önemli bir kısmı askeri harcamalara aktarıldı. Senatörler, yaptırımların hafifletilmesinin Rusya'nın savaş kapasitesini artıracağı uyarısında bulunuyor. Ayrıca, anlaşmanın ABD'nin müttefikleri nezdinde güven kaybına yol açabileceği ve Moskova'ya karşı birleşik cepheyi zayıflatabileceği ifade ediliyor.
Mektubu imzalayan senatörler arasında her iki partiden isimler yer alıyor: Cumhuriyetçi Senatörler Lindsey Graham, John Cornyn ve Mitt Romney'nin yanı sıra Demokrat Senatörler Bob Menendez, Jeanne Shaheen ve Chris Murphy gibi isimler bulunuyor. Senatörler, Başkan Trump'a çağrıda bulunarak, "Bu karar, Putin'in Ukrayna'ya karşı yürüttüğü haksız savaşı finanse etmesine yardımcı olacaktır. Yaptırımların hafifletilmesi, Rusya'nın işgal altındaki topraklarda işlediği suçlara göz yummak anlamına gelir" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Karar, Avrupa başkentlerinde de yankı uyandırdı. Avrupa Birliği yetkilileri, Rusya'ya yönelik yaptırımların etkinliğini korumak için ABD ile koordinasyonun önemine vurgu yaptı. Ukrayna hükümeti ise anlaşmayı "endişeyle karşıladıklarını" bildirdi. Kiev, Batı'nın enerji yaptırımlarındaki herhangi bir gevşemenin Rusya'nın askeri üretim kapasitesini artıracağını savunuyor.
Uzmanlar, Trump yönetiminin son dönemde Rusya'ya yönelik tutumunda bir yumuşama sinyali verdiğini, bunun da transatlantik ilişkilerde yeni gerilimlere yol açabileceğini değerlendiriyor. Ancak yönetim yetkilileri, böyle bir gevşemenin Rusya'ya bir ödül olmadığını, küresel enerji güvenliği için gerekli olduğunu savunuyor. Tartışma, Rusya'nın dizel ihracatının Avrupa ve Asya pazarlarındaki etkisiyle de bağlantılı. ABD'nin attığı adım, Rus dizelinin dünya pazarındaki payını koruyarak fiyatları dengeleme amacı taşıyor. Fakat bu durum, yaptırımların delinmesi endişesini de beraberinde getiriyor.
Senatörlerin mektubu, Kongre'nin her iki kanadında da Rusya'ya karşı sert tutumun korunması yönünde güçlü bir irade olduğunu gösteriyor. Daha önce de benzer şekilde, her iki partiden milletvekilleri yönetimin Rusya politikasını eleştirmişti. Bu son gelişme, Başkan Trump'ın Rusya ile ilişkilerde normalleşme arayışına Kongre'den gelen ilk somut tepki olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Rus dizel ihracatına yönelik yaptırımları hafifletme kararı, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve dış politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Rusya'dan önemli miktarda doğalgaz ve petrol ürünleri ithal ediyor; yaptırımlardaki bir gevşeme, Rus enerji kaynaklarına erişimi kolaylaştırabilir ve maliyetleri düşürebilir. Ancak bu durum, NATO müttefikleri nezdinde Türkiye'nin Rusya ile ilişkileri konusunda yeni soru işaretleri yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Ukrayna savaşındaki denge politikası ve Batı ile Rusya arasındaki arabuluculuk rolü, böyle bir gelişmeden etkilenebilir. Enerji fiyatlarındaki olası düşüş, enflasyonla mücadele eden Türkiye ekonomisi için kısa vadede olumlu olabilir; fakat uzun vadede yaptırım rejiminin zayıflaması, Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki konumunu zorlaştırabilir.
