Senato Demokratları, Salı günü yaptıkları oylamayla yıllık 1.15 trilyon dolarlık Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın (NDAA) görüşülmesine geçilmesi yönündeki önergeyi reddetti. Genellikle güçlü iki partili destekle kabul edilen bu yasa tasarısı, bu yıl savunma harcama seviyeleri konusundaki partiler arası anlaşmazlık nedeniyle kilitlenmiş durumda. Tasarının ilerlemesi için gereken 60 oy sayısına ulaşılamazken, oylama 51-48 sonuçlandı.
Gelişmenin Arka Planı
NDAA, ABD Kongresi'nin her yıl geçirdiği ve Savunma Bakanlığı'na belirli yetkiler veren kapsamlı bir yasadır. Silah alımlarından personel maaşlarına, askeri inşaat projelerinden ulusal güvenlik programlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Ancak bu yılki tasarı, Cumhuriyetçilerin savunma harcamalarını artırma talepleri ile Demokratların iç harcamalara daha fazla kaynak ayrılması yönündeki ısrarları arasında sıkışmıştır. Özellikle Temsilciler Meclisi'nde Cumhuriyetçilerin hazırladığı versiyon, savunma bütçesini 886 milyar dolara çıkarırken, Demokratlar bunu sosyal programlardan kesinti yaparak finanse etmeye çalışmakla suçlamaktadır. Senato'daki Demokratlar ise tasarının iç harcamalara ayrılan payı azalttığı gerekçesiyle karşı çıkmaktadır.
Oylamada, 48 Demokrat ve 3 Cumhuriyetçi tasarının görüşülmesine karşı oy kullanırken, 47 Cumhuriyetçi ve 4 Demokrat önergeyi destekledi. Tasarının geçmemesi, ABD savunma harcamalarının onaylanmasını geciktirerek orduyu belirsizlikle karşı karşıya bıraktı. Bu, NDAA'nın 1961'den bu yana ilk kez bu kadar büyük bir siyasi krize sahne olması anlamına geliyor. Uzmanlar, eğer uzlaşma sağlanamazsa yıl sonuna kadar bir sürekli karar (continuing resolution) ile fonlamanın devam edebileceğini, ancak bunun da yeni programları başlatma yetkisini kısıtlayacağını belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin savunma harcamalarındaki bu belirsizlik, küresel güvenlik dengesini de etkileyebilir. NATO müttefikleri, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığı ve Rusya'ya karşı caydırıcılık kapasitesinin zayıflayabileceğinden endişe ediyor. Özellikle Ukrayna savaşının devam ettiği bir dönemde, ABD'nin savunma bütçesindeki gecikmeler, Kiev'e yapılan askeri yardım paketlerini de olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Hint-Pasifik bölgesinde Çin'in artan askeri faaliyetleri karşısında ABD'nin taahhütleri sorgulanabilir hale gelebilir. Tasarının içerdiği Tayvan'a yönelik savunma yardımı ve Hint-Pasifik caydırıcılık programları da bu siyasi krizden etkilenebilir. Bununla birlikte, ABD'deki siyasi kutuplaşmanın derinleştiğini gösteren bu olay, ülkenin küresel liderlik rolünü sürdürme kabiliyeti konusunda soru işaretleri yaratmaktadır.
ABD'deki savunma harcamalarındaki bu tıkanıklık, savunma sanayiini de olumsuz etkilemektedir. Büyük savunma yüklenicileri (Lockheed Martin, Raytheon gibi), yeni sözleşmelerin ertelenmesi nedeniyle yatırım planlarını revize etmek zorunda kalabilir. Bu durum, istihdam ve teknolojik gelişmeleri yavaşlatabilir. Ayrıca, tasarının içerdiği silah satışı yetkileri de bloke olacağından, ABD'nin müttefiklerine yönelik silah ihracatı geçici olarak durabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin savunma bütçesindeki bu siyasi kriz, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de dolaylı yansımaları olabilir. ABD'nin NATO müttefiki olarak Türkiye'ye yönelik askeri yardım ve iş birliği projeleri, NDAA içindeki fonlamaya bağlıdır. Özellikle F-35 programından çıkarılan Türkiye'nin, F-16 modernizasyonu ve yeni uçak alımı süreci, bu bütçe belirsizliğinden etkilenebilir. Ayrıca, ABD'nin Doğu Akdeniz'deki askeri varlığı ve PKK/YPG'ye desteği konularındaki politikaları da savunma bütçesiyle ilişkili olduğundan, gecikmeler Türkiye'nin güvenlik hesaplarını değiştirebilir. Bununla birlikte, ABD'nin iç siyasi krizi, küresel istikrarsızlığı artırarak Türkiye'nin yakın çevresindeki güvenlik ortamını da olumsuz etkileyebilir. Ankara, bu süreci yakından izlemeli ve olası aksaklıklara karşı alternatif stratejiler geliştirmelidir.
