ABD Senatosu'nda Demokrat milletvekilleri, Başkan Donald Trump yönetiminin İran'la yaşanan silahlı çatışmalara yönelik tutumunu protesto ederek savunma bütçe yasasının (NDAA) komite aşamasında ilerlemesini engelledi. Senato Azınlık Lideri Chuck Schumer (New York), yasanın görüşülmesine izin vermeyerek Trump'ın İran politikasını 'ulusal güvenlik krizini yok saymak' olarak nitelendirdi. Bu hamle, ABD ile İran arasında son haftalarda artan sınır çatışmaları ve hava saldırılarının gölgesinde geldi.
Gelişmenin arka planı
Savunma Bakanlığı yetkilileri, İran Devrim Muhafızları'na bağlı unsurların Basra Körfezi'nde ABD savaş gemilerine yönelik tacizlerinin arttığını ve iki ülke arasında füze atışlarının yaşandığını doğruladı. Beyaz Saray, İran'ın 'provokasyonlarına' misilleme yapılacağını duyururken, Demokratlar bu yaklaşımın bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Schumer, Senato katında yaptığı konuşmada '"Bu yasa tasarısının geçmesine izin vermek, Trump yönetiminin pervasız İran macerasına onay vermek olur" ifadelerini kullandı.
NDAA, her yıl ABD ordusunun bütçesini, personel maaşlarını ve silah alımlarını düzenleyen zorunlu bir yasadır. Ancak Demokratlar, bu kez yasayı İran politikasını protesto etmek için bir koz olarak kullanıyor. Temsilciler Meclisi'nden geçen versiyonda İran'a yönelik ek yaptırımlar bulunuyor, ancak Senato versiyonu henüz görüşülmedi. Cumhuriyetçiler, Demokratların bu tutumunu 'sorumluluktan kaçış' olarak eleştirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerilimi, sadece diplomatik değil aynı zamanda enerji piyasalarını da etkiliyor. Petrol fiyatları geçen hafta yüzde 7 artarken, Körfez ülkeleri ve Avrupa Birliği taraflara itidal çağrısında bulundu. NATO, ABD'nin İran'a yönelik olası bir askeri harekatına doğrudan destek vermeyeceğini açıkladı. Uzmanlar, Washington ile Tahran arasındaki bu gerilimin Irak ve Suriye'deki ABD askeri varlığını da tehdit ettiğini belirtiyor.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı, müzakere masasına dönmeye hazır olduklarını ancak 'tehdit dilinin' kabul edilemez olduğunu duyurdu. ABD'nin bölgedeki müttefikleri Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ise yaşananlardan endişeli. Senato'daki blokajın ne kadar süreceği ve yasanın ne zaman geçirileceği henüz net değil. Kongre'nin iki kanadı arasındaki uzlaşma çabaları devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye'nin komşu bölgelerinde istikrarsızlık riskini artırıyor. Olası bir askeri çatışma, Irak ve Suriye'deki Türk askeri varlığını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığı ve ithalat faturası üzerinde ek baskı yaratacaktır. Türkiye, daha önceki benzer krizlerde arabuluculuk rolü üstlenmişti; bu süreçte de diplomatik kanalların açık tutulması Ankara'nın çıkarınadır. Bölgesel bir savaş, Türkiye'nin güvenliğini ve ekonomisini olumsuz etkileyebilir; bu nedenle taraflar arasında itidal çağrılarının artması beklenmelidir.
