Ukrayna'nın güneyindeki savaş bölgesinde, patlamamış Rus roketleri ve vızıldayan insansız hava araçlarının ortasında, şarap üreticileri asmalarını ve umudu canlı tutuyor. Mykhailo Molchanov, sıcak bir yaz gününde köpeği Direktor'un ayak izlerini takip ederek bağlarındaki yaprakları budarken, bu kargaşanın içinde şarap yapımının geleceğe inanmak anlamına geldiğini söylüyor. Ona göre, her bir asma, savaşın yıkımına rağmen hayatın devam ettiğinin bir kanıtı.
Molchanov, birçok Ukraynalı şarap üreticisi gibi, 2022'de başlayan tam ölçekli işgalden bu yana zorlu koşullarda çalışıyor. Bağları, sık sık topçu ateşine maruz kalan bir bölgede bulunuyor. Ancak o ve meslektaşları, hasadı korumak için geceleri çalışıyor, mayın tarlalarını aşarak üzümleri topluyor. 'Burada şarap yapmak bir lüks değil, bir varoluş biçimi' diyor Molchanov. 'Geleceğe olan inancımızı tazelemek. Savaş ne kadar sürerse sürsün, biz bu topraklarda yaşamaya devam edeceğiz.'
Ukrayna'nın şarap endüstrisi, savaş öncesinde yılda 20 milyon litre üretim yapıyordu. Şimdi ise üretimin yarıdan fazlası durmuş durumda. Ancak ön cepheye yakın bölgelerdeki üreticiler, inatla bağcılığı sürdürüyor. Bazıları, Rus askerlerinin yağmaladığı veya topçu ateşiyle yok ettiği bağları yeniden dikiyor. 'Asmalar bir yıl içinde meyve vermez, ama dikmek bir taahhüttür' diyor genç bir üretici olan Olena Shevchenko. 'Bu toprakların bizim olduğunu ilan etmektir.'
Gelişmenin arka planı: Savaşın gölgesinde bağcılık
Ukrayna'nın güneyi, özellikle Herson ve Mikolaiv bölgeleri, ülkenin en önemli şarap üretim merkezlerine ev sahipliği yapıyor. Ancak Rus kuvvetlerinin 2022'de bu bölgelere ilerlemesi, pek çok bağı harabeye çevirdi. Birçok üretici, savaşın ilk aylarında evlerini ve bağlarını terk etmek zorunda kaldı. Ancak bazıları, patlamaların ve çatışmaların ortasında kalmayı tercih etti. 'Bağlarımızı bırakmak, vatanımızı bırakmak anlamına geliyordu' diyor emektar şarapçı Volodymyr Ivanov. 'Biz burada doğduk, burada öleceğiz. Ama yaşarken şarap yapacağız.'
Molchanov'un bağı, savaşın en yoğun olduğu dönemde bile faaliyetini sürdürdü. 2022 sonbaharında, Rus topçusu bağın yakınlarına birkaç roket düşürmüştü, ancak asmalar zarar görmedi. 'Bu bir mucize' diyor Molchanov. 'Belki de asmalar da bizim gibi direnmeyi biliyor.' Savaşın başlamasından bu yana, Ukrayna genelinde bağ alanlarının yaklaşık %30'u yok oldu. Ancak ön cephedeki üreticiler, üretimi mümkün olduğunca sürdürmek için çabalıyor. Bazıları, şişeleri sığınaklarda saklarken, diğerleri üzümleri daha güvenli bölgelere naklediyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Ukrayna şarabının direnişi ve uluslararası destek
Ukraynalı şarap üreticileri, savaşın ortasında yalnızca bir sektörü ayakta tutmakla kalmıyor, aynı zamanda Ukrayna kültürel kimliğinin bir parçasını da koruyor. Şarap, Ukrayna'nın bin yıllık bir geleneği; Kiev Rus döneminden beri bu topraklarda bağcılık yapılıyor. Savaş, bu mirası tehdit etse de, üreticiler uluslararası toplumdan gelen destekle ayakta durmaya çalışıyor. Avrupa Birliği ve ABD'den gelen yardımlar, yeni ekipman alımına ve hasar gören bağların onarımına yardımcı oluyor. Ayrıca, Ukrayna şarapları uluslararası fuarlarda boy göstermeye devam ediyor. 'Her bir şişe, Ukrayna için bir zaferdir' diyor sektör temsilcisi Hanna Koval. 'Dünyaya, bizim hâlâ burada olduğumuzu gösteriyoruz.'
Ancak savaş, aynı zamanda bölgesel bir krizi de beraberinde getiriyor. Karadeniz limanlarının ablukası, Ukrayna şarabının ihracatını büyük ölçüde engelliyor. Üreticiler, ürünlerini karayoluyla Avrupa'ya göndermek zorunda kalıyor ve bu da maliyetleri artırıyor. Yine de sektör, dayanıklılığını koruyor. 'Bu savaş bizi yok edemedi' diyor Molchanov. 'Asmalarımız hâlâ canlı. Gelecek yıl da üzüm toplayacağız. Çünkü şarap yapmak, geleceğe inanmaktır.'
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın savaş bölgesinde şarap üretimini sürdürmesi, Türkiye için doğrudan bir ekonomik etki yaratmasa da, bölgesel istikrar ve direnç göstergesi olarak önemlidir. Türkiye, Karadeniz'deki komşusu olarak Ukrayna'nın güneydoğusundaki bu tür sivil direniş hikâyelerini, savaşın uzun vadeli etkileri açısından izlemelidir. Ayrıca, Ukrayna'nın tarım sektörünün ayakta kalması, küresel gıda krizinde kritik rol oynar; Türkiye'nin de gıda güvenliği stratejilerinde bu gelişmeyi hesaba katması gerekir. Kültürel benzerlikler (bağcılık geleneği) ve iki ülke arasında potansiyel ticaret fırsatları da göz ardı edilmemelidir.
