Bosna Sırp Cumhuriyeti eski ordusu komutanı ve savaş suçlusu Ratko Mladiç'in naaşı, 8 Şubat 2023 Perşembe günü Sırbistan'ın başkenti Belgrad'a getirildi. Lahey'den özel bir uçakla taşınan tabut, Sırbistan bayrağına sarılı olarak altı asker tarafından uçaktan indirildi. Mladiç'in oğlu Darko ve Sırbistan Adalet Bakanı Nela Kuburoviç de törende hazır bulundu. Mladiç, 1995 yılında Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkeğin öldürülmesi de dahil olmak üzere soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan dolayı eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından 2017 yılında müebbet hapse mahkum edilmişti. 2021 yılında cezası kesinleşen Mladiç, 2022 yılında 79 yaşında hayatını kaybetti.
Hayatını kaybeden savaş suçlusunun iadesi ve tören
Ratko Mladiç, 1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında Bosna Sırp ordusunun başkomutanıydı. Srebrenitsa Soykırımı'ndan sorumlu tutulan Mladiç, 16 yıl boyunca firari olarak arandıktan sonra 2011 yılında Sırbistan'ın kuzeyindeki Lazarevo köyünde yakalanmıştı. Lahey'deki ICTY'de yargılanan Mladiç, 22 Kasım 2017'de soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulunarak müebbet hapse çarptırıldı. Temyiz süreci 8 Haziran 2021'de sonuçlandı ve cezası onandı. Mladiç, cezasını çekmek üzere Lahey'deki Scheveningen Cezaevi'ne gönderildi. Sağlık sorunları nedeniyle 2022 yılında hayatını kaybetti. Cenazesinin Sırbistan'a iadesi, Sırbistan hükümeti ile ICTY arasında yapılan anlaşma çerçevesinde gerçekleşti. Sırbistan Adalet Bakanı Nela Kuburoviç, cenazenin teslim alınması sırasında hazır bulundu. Tören, Belgrad'daki Nikola Tesla Havalimanı'nda askeri yetkililerin katılımıyla düzenlendi. Mladiç'in ailesi, cenazenin Belgrad'da toprağa verileceğini açıkladı.
Cenaze töreni ve tepkiler
Mladiç'in cenazesinin askeri törenle karşılanması, başta Bosna-Hersek olmak üzere bölgede tepkilere yol açtı. Srebrenitsa kurbanlarının aileleri, savaş suçlusu bir kişinin askeri törenle anılmasını kınadı. Bosna-Hersek Dışişleri Bakanlığı, Sırbistan'ın bu tutumunun bölgesel barış ve uzlaşmaya zarar verdiğini belirtti. Sırbistan hükümeti ise törenin resmi bir devlet töreni olmadığını, askeri protokol gereği yapıldığını savundu. Uluslararası kamuoyu, Mladiç'in iadesini ve töreni yakından takip etti. Avrupa Birliği, Sırbistan'ın savaş suçlarıyla yüzleşmesi gerektiğini vurguladı. Sırbistan'ın AB üyelik müzakerelerinde bu tür adımların olumsuz etki yaratabileceği yorumları yapıldı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Ratko Mladiç, 1990'lı yıllarda Balkanlar'da yaşanan etnik çatışmaların en sembol isimlerinden biriydi. Srebrenitsa Soykırımı, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da gerçekleşen en büyük toplu katliam olarak kabul ediliyor. Mladiç'in cenazesinin Sırbistan'da askeri törenle karşılanması, bölgede milliyetçi duyguları körükleyebileceği gibi, Bosna-Hersek ile Sırbistan arasındaki ilişkileri de gerebileceği belirtiliyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kararları, savaş suçlarının cezasız kalmayacağını göstermesi açısından önem taşıyor. Ancak Mladiç'in ölümü ve cenaze töreni, adaletin yerini bulup bulmadığı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Sırbistan'ın Avrupa Birliği yolundaki reform süreci ve komşularıyla ilişkileri, bu tür olaylardan etkilenmeye devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Balkanlar'da istikrar ve barışın korunmasına önem veren bir ülke olarak, Srebrenitsa Soykırımı'nı tanımış ve kurbanlarını anmıştır. Ratko Mladiç'in cenazesinin askeri törenle karşılanması, bölgede gerilimi artırabilecek bir gelişmedir. Türkiye, Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünü ve egemenliğini desteklemekte, Sırbistan ile diyalog kanallarını açık tutmaktadır. Bu olay, Türkiye'nin Balkanlar'daki arabuluculuk rolünü ve bölgesel istikrar çabalarını daha da önemli hale getirmektedir. Ayrıca, savaş suçlarının cezalandırılması ve tarihle yüzleşme, Türkiye'nin de desteklediği evrensel bir ilkedir. Türkiye, bölgede kalıcı barış için tarafları diyaloğa ve uzlaşıya davet etmektedir.
