ABD ile İran arasında yeni bir anlaşma yapılacağına dair sinyaller artarken, uzmanlar bu gelişmeyi "içi boş anlaşmalar" ve "zorlu pazarlıklar" olarak nitelendiriyor. Son haftalarda Washington ve Tahran arasında dolaylı müzakerelerin hızlandığı, tarafların nükleer program ve yaptırımlar konusunda bir uzlaşmaya yaklaştığı belirtiliyor. Ancak anlaşmanın kapsamı ve kalıcılığı konusunda ciddi soru işaretleri var. Özellikle ABD'nin 2024 başkanlık seçimleri öncesinde İran'a yönelik somut bir başarı gösterme ihtiyacı, anlaşmanın daha çok siyasi bir hamle olabileceği yorumlarına yol açıyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (KOEP) ABD'nin 2018'de çekilmesinin ardından nükleer faaliyetlerini hızlandırmış, uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a çıkarmıştı. Bu durum, Batılı ülkelerin sert yaptırımlarını da beraberinde getirdi. Son dönemde İran'ın ekonomik krizi derinleşirken, Tahran yönetimi uluslararası yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer programında sınırlamaya gitmeye sıcak bakıyor. Ancak müzakerelerin en kritik noktası, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel vekil güçlere verdiği destek. ABD, yeni anlaşmanın bu konuları da kapsamasını isterken, Tahran bunu kabul etmiyor.
Öte yandan İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin yakın zamanda yapacağı devlet ziyaretleri de gündemde. Ziyaretlerin rotası, muhtemelen Rusya ve Çin olacak. Bu, Tahran'ın Batı'ya karşı elini güçlendirme stratejisi olarak yorumlanıyor. İran, ABD'ye karşı alternatif ittifaklarını devreye sokarak pazarlık masasında daha güçlü bir konum elde etmeye çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Olası bir ABD-İran anlaşması, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyecek boyutta. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail gibi bölge ülkeleri, İran'ın nükleer programına yönelik endişelerini sıkça dile getiriyor. İsrail, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için askeri seçenekleri masada tutarken, ABD'nin Tahran'la anlaşma yapması Tel Aviv'de rahatsızlık yaratabilir. Suudi Arabistan ise İran'la son dönemde yumuşama sinyalleri verse de, nükleer bir İran'ın bölgesel dengeleri nasıl değiştireceğini hesaplıyor.
Küresel ölçekte ise bu anlaşma, enerji piyasalarını ve petrol fiyatlarını doğrudan etkileyecek. Yaptırımların hafiflemesiyle İran'ın petrol ihracatının artması, küresel petrol arzını yükselterek fiyatları aşağı çekebilir. Bu durum, özellikle enerji ithalatçısı ülkeler için olumlu bir gelişme olacak. Ancak anlaşmanın sağlanamaması halinde, İran'ın nükleer faaliyetlerini daha da ilerletmesi ve bölgesel gerginliklerin tırmanması riski bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını bu ülkeden karşılaması nedeniyle ABD-İran anlaşmasından doğrudan etkilenecek. Anlaşma sağlanırsa, yaptırımların hafiflemesiyle Türkiye-İran ticaret hacmi artabilir, özellikle doğalgaz alanında yeni fırsatlar doğabilir. Ancak Türkiye, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda endişeli. ABD ile İran arasında varılacak bir mutabakat, Türkiye'nin güney sınırındaki istikrarı da etkileyebilir. Ankara, İran'ın Suriye, Irak ve Yemen'deki vekil güçlerine verdiği desteğin olası bir anlaşma sonrası nasıl şekilleneceğini yakından izliyor. Özetle, Türkiye için bu anlaşma hem ekonomik fırsatlar hem de güvenlik riskleri barındırıyor; Ankara'nın denge politikasını dikkatle yönetmesi gerekiyor.
