Sahel bölgesinde, Burkina Faso, Mali ve Nijer'in kuzey kesimlerinde, şehirler yeniden Ortaçağ tarzı surlarla çevrilmeye başlandı. Yerel yönetimler ve topluluklar, cihatçı grupların saldırılarına karşı kendilerini korumak amacıyla inşa ettikleri bu duvarlar, aynı zamanda devlet otoritesinin daraldığının da bir göstergesi. Birleşmiş Milletler verilerine göre, bölgede 2020'den bu yana en az 12 kent veya kasaba surlarla çevrildi; bunların çoğu, güvenlik güçlerinin kontrol edemediği alanlarda yer alıyor. Ekonomik açıdan ise bu durum, ticaret yollarının kesintiye uğramasına, tarım alanlarının terk edilmesine ve yerel ekonominin daralmasına yol açarak bölge halkını daha da kırılgan hale getiriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Terör ve Zayıf Devlet Otoritesi
Sahel, 2011'de Libya'daki iç savaşın ardından bölgeye yayılan silahlı gruplar nedeniyle uzun süredir istikrarsızlıkla boğuşuyor. Mali, Burkina Faso ve Nijer'de faaliyet gösteren cihatçı örgütler, özellikle kırsal alanlarda kontrolü ele geçirirken, devlet güçleri sınırlı kaynaklar nedeniyle bu bölgeleri terk etmek zorunda kaldı. Son beş yılda, binlerce sivil hayatını kaybetti, 2 milyondan fazla kişi yerinden edildi. Sur inşa etme kararları, genellikle yerel yönetimler ve geleneksel liderler tarafından, askeri yardımın yetersiz kaldığı durumlarda alınıyor. Ancak bu duvarlar, sadece fiziksel bir bariyer değil; aynı zamanda devletin artık vatandaşlarını koruyamadığının bir itirafı. Ekonomik olarak, bu duvarların maliyeti de ciddi bir yük getiriyor. Örneğin, Burkina Faso'nun kuzeyindeki Djibo kasabası, çevresini saran duvar için 50 milyon CFA frangı (yaklaşık 76 bin euro) harcadı. Bu miktar, yerel bütçenin önemli bir kısmını oluşturuyor. Ayrıca duvarlar, kırsal alanlardan şehre gıda ve diğer malların girişini kısıtladığı için enflasyonist baskı yaratıyor. Dünya Gıda Programı'na göre, surlarla çevrili bölgelerde temel gıda fiyatları, bölge ortalamasının yüzde 30 üzerinde seyrediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Güvenlik Boşluğunda Ekonomik Çöküş
Sahel'deki sur inşası, sadece yerel bir önlem değil; aynı zamanda bölgesel ve küresel güvenlik dinamiklerini de yansıtıyor. Fransa'nın 2022'de Mali'den çekilmesi ve ardından Burkina Faso ile Nijer'deki askeri darbeler, Batılı güçlerin bölgedeki nüfuzunu azalttı. Rusya ile bağlantılı Wagner grubu gibi özel askeri şirketlerin varlığına rağmen, güvenlik boşluğu derinleşiyor. Ekonomik açıdan, surlar uluslararası tedarik zincirlerini de etkiliyor. Sahel, altın, uranyum ve pamuk gibi önemli kaynaklara ev sahipliği yapıyor; ancak güvensizlik, madencilik şirketlerinin faaliyetlerini durdurmasına veya kısıtlamasına yol açıyor. Örneğin, Nijer'deki uranyum madenleri, ülkenin GSYİH'sının yaklaşık yüzde 7'sini oluşturmasına rağmen, terör tehdidi nedeniyle tam kapasite çalışamıyor. Bu durum, küresel nükleer enerji piyasalarında arz sıkıntısına neden olabilir. Ayrıca, bölgedeki göç dalgaları, Avrupa'ya yönelik düzensiz göçü artırarak kıta için güvenlik ve ekonomik bir sorun haline geliyor. Afrika Birliği ve ECOWAS, sorunu çözmek için çaba gösterse de, ulusal orduların zayıflığı ve bölgesel işbirliğinin eksikliği, surların geçici bir çözüm olmaktan öteye gitmesini engelliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle Somali ve Libya'da olduğu gibi, Afrika'da askeri varlık ve ekonomik işbirliğini artırma stratejisi izliyor. Sahel'deki istikrarsızlık, Türk şirketlerinin bölgedeki yatırımlarını (inşaat, tekstil, madencilik) olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin uluslararası terörizmle mücadele politikası gereği, bölgedeki cihatçı grupların güçlenmesi dolaylı bir tehdit oluşturuyor. Öte yandan, Türkiye'nin insansız hava araçları (İHA) ve askeri teçhizat ihracatı, bu tür güvenlik boşluklarında talep görebilir. Ancak Türkiye'nin bölgeye yönelik kapsamlı bir politika geliştirmesi, ekonomik çıkarlarının korunması ve bölgesel istikrara katkı sağlaması açısından önem taşıyor. Sur inşasının bir çözüm değil, semptom olduğu gerçeği, Türkiye'nin kriz yönetimine yönelik uzun vadeli stratejiler geliştirmesini gerektiriyor.
